ABD-İran geriliminde son durum ne?

GAZETE PENCERE - ABD Başkanı Donald Trump’ın İran’a yönelik askeri müdahale tehdidinin ardından yaptığı açıklamalar, Washington ile Tahran arasındaki gerilimi yeniden tırmandırdı. Trump’ın, ABD basınının “Özgür İran” değerlendirmesini paylaşması ve görev süresi sona ermeden önce bazı ülkelere ziyaret sinyali vermesinin ardından İran yönetimi, buna tepki gösterdi. İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, İran’ın dini lideri Ayetullah Ali Hamaney’e yönelik herhangi bir saldırının “savaş ilanı” anlamına geleceğini belirtti.

Donald Trump, dün akşam sosyal medya platformu Truth Social’dan, ABD merkezli televizyon kanalı Fox News sunucusu Marc Thiessen’in, Trump’ın görev süresi dolmadan önce “Özgür İran”, “Özgür Küba” ve “Özgür Venezuela” olarak nitelendirdiği ülkelere ziyaret gerçekleştirebileceğine ilişkin değerlendirmesini paylaştı. Bu açıklama, Trump’ın daha önce ABD merkezli gazete Politico’ya verdiği demeçte, “İran’da yeni bir liderlik aramanın zamanı geldi” ifadesini kullanmasının ardından geldi.

PEZEŞKİYAN: “HAMANEY’E YÖNELİK BİR SALDIRININ SAVAŞ İLANI DEMEK”

İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ise Trump’ın açıklamalarına tepki gösterdi. Pezeşkiyan, dün sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda, İran’ın dini lideri Ayetullah Ali Hamaney’e yönelik herhangi bir saldırının “savaş ilanı” anlamına geleceğini belirtti. Pezeşkiyan, İran’a yönelik olası bir askeri saldırıya verilecek karşılığın “sert ve üzücü sonuçlar doğuracağını” vurguladı.

İDAM CEZALARININ UYGULANABİLECEĞİ SİNYALİ

Gerilim, İran’daki iç gelişmelere ilişkin karşılıklı açıklamalarla daha da arttı. İran Yargısı, “ülkede yaşanan son olaylarla bağlantılı olarak idam cezalarının uygulanabileceğine” işaret ederken; Yargı Sözcüsü, “söz konusu eylemlerin İran yasalarına göre en ağır suçlar arasında yer aldığını” ifade etti.

Trump ise idamların gerçekleştirilmesi halinde İran’a yönelik ABD saldırısı olabileceği ihtimalinin yüksek olduğunu dile getirmişti.

İRAN DIŞİŞLERİ BAKANLIĞI: “ASILSIZ HABERLER YAYILIYOR”

İran Dışişleri Bakanlığı, ülkenin iç gelişmeleriyle ilgili “asılsız haberler” yayıldığını savunarak, “bu yönde bir karalama kampanyası yürütüldüğünü” bildirdi. Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi, “ülkelere bu iddialara dayanarak Tahran aleyhinde tutum almamaları” çağrısında bulundu.

“CAN KAYBI VE GÖZALTI RAKAMLARINDA FARKLI İDDİALAR”

Batı kaynaklı insan hakları raporlarında ise protestolar sırasında ölen ve tutuklananlara ilişkin farklı rakamlar yer aldı. ABD merkezli İnsan Hakları Aktivistleri Haber Ajansı (HRANA), 3 binden fazla kişinin hayatını kaybettiğini, 4 binden fazla vakanın inceleme altında olduğunu ve 24 binden fazla kişinin tutuklandığını öne sürdü.

İngiltere merkezli The Sunday Times gazetesi ise sağlık çalışanlarının verilerine dayandırdığı haberinde, “protestolarda ölenlerin sayısının 16 bin ila 18 bin arasında olabileceğini” yazdı. Ancak İran’daki internet kısıtlamaları nedeniyle bu rakamların bağımsız kaynaklarca doğrulanmasının güç olduğu belirtildi.

IRAN-CELL YÖNETİCİSİ, GÖREVDEN ALINDI

Bu arada İran haber ajansı Fars, ülkenin ikinci büyük telekomünikasyon şirketi Iran-Cell’in Üst Yöneticisi’nin (CEO), internet erişiminin engellenmesine yönelik kararlara uymadığı gerekçesiyle görevden alındığını duyurdu.

ABD İLE İRAN GERİLİMİ, KÜRESEL PİYASALARA DA YANSIDI

Öte yandan ABD ile İran arasındaki gerilim küresel piyasalara da yansıdı. Jeopolitik risklerin artmasıyla Brent petrolün varil fiyatı 16 sent yükselerek 64,19 dolara, Batı Teksas tipi ham petrol (WTI) ise 19 sent artışla 59,39 dolara çıktı.

Trump’ın daha önce protestoculara yönelik şiddet iddiaları nedeniyle İran’ı hedef alabileceklerini söylemesi sonrası petrol fiyatları yükselmiş, Brent petrol geçen hafta 67 dolarla zirve yapmıştı. Son dönemde söylemlerde yumuşama görülse de ABD donanmasının Basra Körfezi’ndeki varlığı ve bölgedeki askeri hareketlilik fiyatların yüksek seyretmesine neden oluyor.