'Geçiş sürecine katliamlar ve ihlaller damga vurdu'

GAZETE PENCERE - İnsan Hakları İzleme Örgütü (HRW) tarafından yayımlanan "Dünya Raporu 2026" raporunda, Suriye’de Beşar Esad sonrası başlayan geçiş sürecine dair “karanlık” bir tablo çizildi. Rapora göre, ülkede yeni bir dönem başlasa da şiddet, kimlik temelli katliamlar ve sistematik hak ihlalleri hız kesmeden devam etti.

HRW, Suriye’de Esad rejiminin devrilmesinin ardından başlayan yeni dönemin bilançosunu açıkladı.

Raporda, özellikle Alevi ve Dürzi sivillere yönelik düzenlenen saldırılarda en az bin 400 kişinin hayatını kaybettiği ve demokratik denetim mekanizmalarının zayıflatıldığı vurgulandı.

Aralık 2024’te Heyet Tahrir el-Şam (HTŞ) öncülüğündeki grupların yönetimi ele geçirmesinin ardından, Mart 2025’te Ahmed el-Şara liderliğinde geçiş hükümeti kuruldu.

Ancak HRW, bu hükümetin yayınladığı anayasal deklerasyonun yargı ve yasama üzerindeki kontrolü artırdığını, bunun da demokratik mekanizmaları felç ettiğini belirtti.

BİN 400 ÖLÜ...

Raporda, geçiş döneminin en kanlı olaylarının 2025 yılının Mart ve Temmuz aylarında yaşandığı kaydedildi.

Lazkiye, Tartus, Hama ve Süveyda’da Alevi ve Dürzi siviller hedef alındı.

HRW, bu saldırılarda en az 1400 sivilin öldürüldüğünü, toplu mezarların bulunduğunu ve köylerin yakıldığını belgeledi.

Birleşmiş Milletler (BM) bu olayların "savaş suçu" teşkil edebileceği uyarısında bulundu. Keyfi tutuklamalar, kötü muamele ve sivillerin mülklerine el konulması olaylarının sürdüğü belirtilirken, 16 Mart 2025’te Kobani’de yaşanan trajedi rapora şu şekilde yansıdı: “Bir çiftliğe düzenlenen drone saldırısında 7’si çocuk toplam 10 kişilik bir Kürt aile tamamen yok oldu.”

Ayrıca raporda, Türkiye’nin bölgedeki askeri kontrolünün devam ettiği ve şimdi "yeni Suriye ordusuna" entegre olan bazı gruplara maaş ödemeyi sürdürdüğü kaydedildi.

277 HAVA SALDIRISI

İsrail’in Golan Tepeleri çevresindeki askeri hareketliliği de raporun önemli başlıklarından biri oldu.

Aralık 2024 - Eylül 2025 döneminde İsrail’in Suriye’deki askeri altyapıya yönelik tam 277 hava saldırısı düzenlediği, bu operasyonlar sırasında ev yıkımları ve zorla yerinden etmelerin yaşandığı ifade edildi.

İnsani facia: Halkın yüzde 90'ı yoksulluk sınırının altında

Siyasi kaosa derin bir ekonomik kriz eşlik ediyor.

HRW verilerine göre; Suriye halkının yüzde 90’ından fazlası yoksulluk sınırının altında yaşıyor.

Ayrıca 16,5 milyon kişi acil insani yardıma ihtiyaç duyuyor.

Gıda fiyatlarındaki artış ve yakıt kıtlığı, temel yaşam haklarını tehdit eder boyuta ulaştı.

Esad sonrası yaklaşık 581 bin kişi ülkeye geri dönse de, 4,5 milyondan fazla Suriyeli hâlâ komşu ülkelerde sığınmacı olarak yaşıyor.

Ülke içinde yerinden edilmiş kişilerin sayısı ise 7 milyonu aşmış durumda.

Raporda, Türkiye, Lübnan ve ABD’nin sınır dışı politikalarının sığınmacılar üzerinde büyük bir baskı ve belirsizlik yarattığına dikkat çekildi.

'HESAP VERİLEBİLİRLİK'

HRW Orta Doğu Direktör Vekili Adam Coogle, Suriye makamlarına çağrıda bulunarak, "Suriye'yi haklara saygılı yeni bir döneme taşımak için, Aralık 2024 öncesi ve sonrasındaki tüm suistimallerden tarafsız bir şekilde hesap sorulmalıdır" dedi.

Raporda, kalıcı barışın ancak mağdurların sürece dahil edildiği kapsamlı bir adalet sistemiyle sağlanabileceği vurgulandı.