İran'da neler oluyor?

PENCERE - İran'ın başkenti Tahran’da başlayan ve kısa sürede ülkenin farklı şehirlerine yayılan gösteriler, ilk bakışta İran’ın son yıllarda alışık olduğu toplumsal hareketliliklerden biri. Ülkede dolar kurunda yaşanan ani yükselişler ve bunun neden olduğu ekonomik belirsizlik, başkent Tahran'da esnafın kepenk indirmesi ile tepkiler protestolara dönüştü.

Tahran ekonomisi için büyük önem arz eden Büyük Pazar çevresinde şekillenen eylemler, kısa sürede şehir merkezine, ardından üniversite kampüslerine ve şimdi ise 20'in üzerinde şehre yayıldı.

EN AZ 35 KİŞİ HAYATINI KAYBETTİ

İran’da bir haftadan uzun süredir devam eden protestolarda hayatını kaybedenlerin sayısının en az 35’e çıktığı, bin 200'den fazla kişinin ise gözaltına alındığı belirtildi.

ABD merkezli İnsan Hakları Aktivistleri Haber Ajansı’nın (HRANA) verilerine göre, ölenlerden dördünün çocuk ve ikisinin ise İran güvenlik güçleri olduğu bildirildi.

Protestolar, 28 Aralık’ta ekonomik sorunlar nedeniyle kepenk kapatan esnafın greviyle başladı. Protestoların, ülkenin 31 eyaletinin 27’sinde, 250’den fazla noktaya yayıldığı kaydedildi.

İran Devrim Muhafızları’na yakınlığıyla bilinen yarı resmî Fars Haber Ajansı ise pazartesi günü gösteriler sırasında yaklaşık 250 polis memuru ile Devrim Muhafızları’na bağlı gönüllü Besic gücünden 45 kişinin yaralandığını duyurdu.

ABD MÜHALESİ BİR İHTİMAL...

Protestolar devam ederken ABD’nin olası müdahalesi ihtimalini de gündemde. ABD Başkanı Donald Trump, cuma günü yaptığı açıklamada, Tahran yönetiminin “barışçıl protestocuları şiddetle öldürmesi” hâlinde ABD’nin “onların yardımına geleceğini” söyledi.

Trump’ın nasıl ve ne ölçüde müdahalede bulunacağı belirsizliğini korurken, söz konusu açıklamalar İran yönetiminden sert tepki aldı. Tahran’daki yetkililer, Orta Doğu’daki Amerikan askerlerini hedef alabilecekleri yönünde tehditlerde bulundu. Açıklamalar, ABD ordusunun cumartesi günü İran’ın uzun süredir müttefiki olan Venezuela Devlet Başkanı Nicolás Maduro’yu yakalamasının ardından daha da önem kazandı.

2022'DEN BERİ EN BÜYÜK GÖSTERİ...

Mevcut protestolar, İran’da 2022’den bu yana görülen en büyük gösteriler olarak değerlendiriliyor. O dönemde, 22 yaşındaki Mahsa Amini’nin polis gözetiminde hayatını kaybetmesi ülke çapında protestolara yol açmıştı.

ÇARŞILAR KAPANDI, GREV BÜYÜDÜ

Protestolarla eş zamanlı olarak ülke genelinde esnaf grevleri de sürdü. Tahran Kapalıçarşı, Lalezar Caddesi, Naser Khosrow ve İstanbul Meydanı’nda çok sayıda iş yeri kepenk kapattı.

Sosyal medyada paylaşılan görüntülerde, Kapalıçarşı’daki göstericilerin “Korkma, hepimiz buradayız” sloganları attığı ve güvenlik güçlerine tepki gösterdiği görüldü.

Bazı videolarda ise “Diktatöre ölüm” sloganları duyulurken, esnafa iş yerlerini kapatma çağrısı yapıldı. Göstericiler, Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan’ın istifasını talep etti.

Protestolar, İran’ın kuzeydoğusundaki Meşhed kentine de sıçradı. Kentin merkezi meydanlarında toplanan göstericiler, coplarla müdahale eden çevik kuvvetle çatıştı.

"MÜSAMAHA GÖSTERİLMEYECEK..."

Bu arada İran dini lideri ve karar mercii Ali Hamaney, 3 Ocak’ta protestocuları “kaos çıkarmak” ile suçlamış ve “hadlerinin bildirilmesini” istemişti.

İran Devrim Muhafızları ise dün de benzer bir açıklama yaptı. Açıklamada, protestoların dış bağlantılı olduğu ileri sürüldü ve artık “müsamaha gösterilmeyeceği” tehdidinde bulunuldu.

Yetkililerin kalabalığı dağıtma çabalarına rağmen protestocuların direnişi ise devam ediyor.