İran'da protestolar büyüyor: Trump 'askeri seçenek' dedi, Pehlevi ABD'ye göz kırptı, Kürtler eylemlerde ön planda

PENCERE - İran’da ekonomik sıkıntılar, rejimin toplumsal hayat üzerindeki baskısı ve yaşanan döviz krizi ile halk sokaklara döküldü.

14 gündür süren eylemlerde başkent Tahran başta olmak üzere İran’ın pek çok eyaletinde göstericilerle güvenlik güçleri karşı karşıya kaldı.

Cumhurbaşkanı Pezeşkiyan göstericilere toleranslı davranılması gerektiği uyarılarına rağmen yerel ve dini yöneticiler halka karşı sert müdahaleleri körüklüyor. Bu durum sivil kayıpların yaşanmasına da yol açmış durumda.

Tüm bunlar yaşanırken ABD Başkanı Trump’ın İran’ı sivil kayıplar konusunda uyarması ve askeri müdahale seçeneğinin masada olmasını söylemesi İran için işleri daha da zorlaştırıyor.

Şu ana kadar protestolarda resmi makamlara göre 45 kişi hayatını kaybetti. Can kaybının artmasından endişe ediliyor.

VİDEOLARIN SÖYLEDİKLERİ

Sosyal medyada paylaşılan videolarda başkent Tahran'daki gösteriye binlerce kişinin katıldığı görüldü. Görgü tanıkları güvenlik güçlerinin yüzlerini kapatan göstericilere göz yaşartıcı gaz ile müdahale ettiğini aktardı. Videolarda, güvenlik güçlerine ait araçların göstericiler tarafından yakıldığını gösteren görüntüler yer aldı.

Ülkenin güneybatısındaki Abadan, kuzeyindeki Tebriz, dini bir merkez olan Meşhed'de düzenlenen gösterilere de çok sayıda kişi katıldı.

Gösterilere eş zamanlı olarak Tahran dahil birçok büyük kentte internet kesintileri rapor edildi. Dünya genelinde internete erişimi izleyen NetBlocks, batıdaki Kirmanşah dahil birçok yerde internet erişiminin tamamen kesildiğini aktardı. Bazı bölgelerde cep telefonu iletişiminde de aksaklıklar gözlendi. İnternet altyapı hizmetleri sunan şirket Cloudflare de Perşembe günü ülkede internet trafiğinin yüzde 100 düştüğünü bildirdi.

PEHLEVİ TRUMP’A GÖZ KIRPTI

İranlılar evlerinin pencerelerinden ve balkonlardan da İslam rejimine karşı sloganlar attı. "Diktatöre ölüm" ve "Bu son mücadele, Pehlevi geri dönecek" sloganları duyuldu.

Sürgündeki İranlı lider Rıza Pehlevi'nin sosyal medyadan yaptığı çağrıyla binlerce kişi sokağa çıktı.

İran'da, 1979 yılında Ruhullah Humeyni liderliğinde gerçekleşen devrimle, 54 yıllık Pehlevi Hanedanlığı yıkılmıştı. Devrik lider Şah Rıza Pehlevi'nin en büyük oğlu olan Rıza Pehlevi'nin özellikle sürgündeki İranlılar arasında anlamlı bir desteğe sahip olduğu değerlendiriliyor.

Pehlevi, sosyal medyadan yaptığı bir diğer paylaşımda ise ABD Başkanı Donald Trump'a İran halkının protestolarına destek verdiği için teşekkür etti. Pehlevi, "Rejimden hesap sorma sözünü yinelediği için özgür dünyanın lideri Başkan Trump'a teşekkür etmek istiyorum. Avrupalı liderler dahil diğerlerinin de onu takip etme zamanı, suskunluklarını bozma ve İran halkını desteklemek için daha kararlı davranma zamanı geldi" ifadelerini kullandı.

TRUMP’IN MESAJI

Ülkedeki protestolara destek verdiğini açıklayan Trump, İran yönetimine yönelik tehditlerini dün de tekrarladı. Trump, katıldığı bir podcast yayınında "Sık sık tekrarlanan ayaklanmalar sırasında insanları öldürmeye başlarlarsa, onları sert bir şekilde cezalandıracağımızı bildirdim" dedi. ABD hükümetinin gelişmeleri dikkatli bir şekilde takip ettiğini belirten Trump, İran halkını da "cesur insanlar" olarak tanımladı.

Öte yandan Beyaz Saray kaynakları Trump’ın olası Pehlevi yönetimini de sıcak bakmadığını belirtiyor. ABD ve İsrail şu an sadece yaşananları izliyor.

KÜRTLERİN POZİSYONU NE?

Aralık ayı sonundan bu yana devam eden protesto eylemlerinde dün de Kürtlerin yoğun olarak yaşadığı bölgelerde esnaf kepenk indirdi. Norveç merkezli insan hakları örgütü Hengaw; Sakkız, Urmiye, Mahabad ve Senendec kentlerinde esnafın kepenk indirerek ülke çapındaki protestolara destek verdiğini bildirdi.

Aktivistler Çarşamba günü, protestocularla dayanışma için genel grev çağrısı yapmıştı. ABD merkezli insan hakları örgütü HRANA da Kürtlerin yoğun olarak yaşadığı Senenec ve Merivan kentlerinde greve gidildiğini bildirdi.

İran'da yaklaşık iki hafta önce başlayan protesto gösterileri sırasında güvenlik güçleriyle yaşanan çatışmalarda, Oslo merkezli insan hakları örgütü İran İnsan Hakları'na göre, en az 45 kişi öldürüldü. HRANA verilerine göre ise en az 2 bin 260 kişi gözaltına alındı. Daha önce Fars haber ajansı, Tahran'ın batısındaki eylemler sırasında bir polis memurunun bıçaklanarak öldürüldüğünü duyurmuştu.

PROTESTOLAR NEDEN BAŞLADI?

İran'da 2025'in son Pazar günü yerel para birimi riyaldeki değer kaybına öfkelenen Tahran esnafı sokağa çıktı. Ekonomik krize gösterilen tepki kısa sürede rejim karşıtı bir hâl aldı ve ülke geneline yayıldı. Hükümet bir dizi ekonomik reform sözü verse de ülkenin ruhani lideri Ayetullah Ali Hamaney göstericilere sert müdahaleden yana açıklamalar yaptı.

İsrail ve ABD'nin göstericilere güçlü ve açık şekilde destek vermesi de ülkede rejim yanlılarını öfkelendiriyor. Hükümetin bazı üyeleri protestocuları İsrail ajanı olmakla suçluyor. İsrail'in geçen yılki saldırılarının ardından ülkede onlarca kişi İsrail ajanı oldukları suçlamasıyla idam edilmişti.