4 soruda ABD-Venezuela krizi

PENCERE - Latin Amerika'da aylardır devam eden yüksek tansiyon, 2026'nın üçüncü gününde tüm dünyada gündem oldu. ABD güçleri, Venezuela'ya yönelik başlattıkları geniş çaplı saldırıdan birkaç saat sonra Venezuela Devlet Başkanı Nicolas Maduro ve eşi First Lady Cilia Flores'i alıkoydu.

ABD Başkanı Donald Trump, Maduro ve eşinin yakalanarak ülke dışına çıkarıldıklarını duyurdu. Venezuela Başkan Yardımcısı Delcy Rodriguez ise Maduro ve eşinin yerini bilmediklerini duyurarak Washington'dan iki ismin hayatta olduklarına dair kanıt istedi.

Trump, daha sonra Maduro'nun elleri kelepçeli bir şekilde fotoğrafını paylaştı. Peki bu yaşananların arka planında ne oldu, ABD-Venezuela gerilimi nasıl askeri müdahale aşamasına kadar geldi, süreçte neler yaşandı?

1 - OLAY NASIL BAŞLADI?

Oksijen'in hazırladığı haber şöyle:

ABD ile Venezuela arasındaki gerginlik, başta uyuşturucu kaçakçılığıyla mücadele gerekçesiyle Washington’ın Caracas üzerindeki baskılarını artırmasıyla tırmandı. 2025’in ikinci yarısında ABD, denizde Venezuelalı teknelere yönelik operasyonlar yaptı. Gerilim, bölgedeki büyük bir ABD deniz ve hava gücü konuşlandırılmasıyla devam etti.

2 - İKİ ÜLKE NEDEN KARŞI KARŞIYA?

ABD ile Venezuela arasındaki ilişkiler uzun yıllardır gergin bir seyir izliyor. Bu gerilim Maduro'dan bir önceki Venezuela lideri Hugo Chavez'in göreve gelmesine kadar dayanıyor.

Kendini sosyalist ve anti-emperyalist olarak tanımlayan Hugo Chavez, 1999'da Venezuela'nın başına geçmiş, takip eden süreçte ABD'nin Irak ve Afganistan'daki operasyonlarına karşı bir tutum takınmıştı.

ABD'de özellikle Cumhuriyetçi Parti'nin şahin kanadındaki birçok siyasetçi için sosyalist Venezuela yönetimi, müttefiki Küba'yla birlikte ABD'nin doğal düşmanları olarak görülüyordu.

Bu ortamda gerçekleşen Chavez'e yönelik 2002'deki darbe girişimi de iki ülke arasındaki gerilimi yükselten faktörlerden biri oldu. Sonrasında Chavez gücünü konsolide ettikçe ABD karşıtı politikalara yöneldi, Washington ise bu politikalara yaptırımlarla karşılık verdi.

İki ülke ilişkileri Chavez'in ölüp Maduro'nun başa geçtiği 2013'ten itibaren daha da kötüleşmeye başladı. Trump yönetimi 2019'da Maduro'yu gayrı meşru ilan ederek, Venezuela Meclis Başkanı Juan Guaido'yu yeni devlet başkanı olarak tanıdı.

2024'te yapılan seçimler de meşruluk tartışmalarıyla geçti. Muhalefete göre seçimi muhalefetin adayı Edmundo Gonzalez farklı şekilde kazanmıştı ancak aynı fikirde değildi. Biden yönetimi Edmundo Gonzalez'i seçimin kazananı olarak tanısa da Maduro muhalefete yönelik baskıyı artırmayı tercih etti.

3 - HEDEF VENEZUELA'NIN DOĞAL KAYNAKLARI MI?

Bu soruya 'tam merkezinde' diye yanıt verebilmek için Trump yönetiminin henüz geçen ay yayınladığı bir metni hatırlamak yeterli.

Aralık ayının başlarında Trump yönetimi, “Trump tamamlayıcı doktrini (Trump corollary)” adını verdiği bir metin yayımladı. Bu metinde, Batı Yarımküre’nin siyasi, ekonomik, ticari ve askerî olarak ABD’nin kontrolünde olması gerektiği savunuluyordu. Yeni Trump doktrininin bir parçası olarak, ABD ordusunun bölgede enerji ve maden kaynaklarına erişim sağlamak amacıyla kullanılabileceği de ifade edildi.

ABD Başkanı Donald Trump'ın bizzat kendisi, Venezuela petrolünün önemine ve ABD’li şirketlerin Venezuela devletiyle geçmişte yaşadığı davalar sonucunda el konulduğu iddia edilen enerji haklarına açıkça atıfta bulunmuştu.

“Hatırlıyorsunuz, bütün enerji haklarımızı aldılar” diyen Trump, Chavez yönetiminin çok uluslu petrol şirketi Exxon Mobil ile yaşadığı ve şirketin 2007’de Venezuela’dan ayrılmasıyla sonuçlanan anlaşmazlığı işaret ediyordu: "Çok da uzun zaman önce değil, bütün petrolümüzü aldılar ve biz onu geri istiyoruz."

4 - BUNDAN SONRA NE OLACAK?

10-Gerginliğin daha da tırmanması, diplomatik çözümlere yönelik çabalar veya uluslararası arabuluculuk ihtimali mevcut. ABD’nin yaptırımlarını sürdürmesi ve Caracas’ın “direniş” çağrısı, sürecin daha geniş bir bölgesel risk doğurabileceğini gösteriyor. Ancak şu anda belirsizlik hakim.

Televizyonlar canlı verdi: Maduro helikopterle mahkemeye götürüldü