Daha İyi Yargı Derneği Başkanı Av. Mehmet Gün, “A’dan Z’ye Yargı Reformu” önerilerini anlattı

HÜKÜMETİN YARGI REFORMU BELGELERİ, REFORM KELİMESİNİ EROZYONA UĞRATTI

“Bizim gayemiz ülkemizin refahını artırmak. Bunun yolunun da ileri bir hukuk düzeni ve gelişmiş bir demokrasi ile mümkün ve sürdürülebilir olduğunu düşünüyoruz. Türkiye’deki hukukun üstünlüğü sorununun kök sebebi yargı mekanizmasının sorunlu olması. Yargının birkaç konuda eli kolu bağlı, eli kolu bağlı olmadığı noktada da işlevini kaliteli olarak yerine getiremiyor olması.”

Bu sözler Daha İyi Yargı Derneği Başkanı Avukat Mehmet Gün’e ait. Gün, Daha İyi Yargı Derneği’nin yanı sıra İstanbul Tahkim Derneği’nin (İSTA) kurucusu ve başkanı, Türk Girişim ve İş Dünyası Konfederasyonu’nun (TÜRKONFED) başkan yardımcısı, Türk Sanayicileri ve İşinsanları Derneği’nin (TÜSİAD) haysiyet divanı üyesi.

Gün, “Türkiye’nin Orta Demokrasi Sorunları ve Çözüm Yolu: Yargı, Hesapverirlik, Temsilde Adalet” isimli çalışmayla başlayan “Daha ileri demokrasi, daha iyi milli gelir, daha iyi yargı” arayışını “Türkiye’de hazırlanmış en kapsamlı reform çalışması” diye tarif ettiği “A’dan Z’ye Yargı Reformu” çalışmasıyla devam ettiriyor. Reform önerileri 9 başlıkta özetleniyor.

“Ben bu çalışmaya 11 yılımı verdim, bazen günde 14 saat bununla ilgili çalışıyorum” diyen Gün, harcadığı enerjinin sebebini şöyle anlattı:

“Ben bunu kendim için istemiyorum, herkes için istiyorum. Yargı içinde yöneticilik gibi bir görevim de yok ben sadece bu milletin bir evladıyım.”

Gün ile “A’dan Z’ye Yargı Reformu”nun başlıklarını, AK Parti’nin yargı reformu paketlerini ve 6 muhalefet partisinin yargı bağımsızlığı için sunduğu önerileri konuştuk.

TÜRKİYE’DE HİBRİT YÖNETİM SİSTEMİ VAR

“Yargı sorunun çözmek Türkiye’de büyük oranda hukukun üstünlüğü sorununu çözecektir. Yargı sorunu çözüldüğünde Türkiye orta demokrasi seviyesinden hatta şimdilerde hibrit seviyeye düştü. Bu seviyelerden hızla çıkacağına ileri bir hukuk, demokrasi ve refah devletine dönüşeceğine inanıyoruz.”

YARGI SORUNU ÇÖZÜLÜRSE MİLLİ GELİR 3 KATINA ÇIKAR

“Biz dernek olarak yargı sorununun çözümü için taslak öneriler geliştirdik. Bu önerilerimiz yenilikçi öneriler. Tabulara bağlık kalmadan geliştirilmiş öneriler. İkincisi, siyasi bir tartışmadan ziyade yargı topluma ‘Nasıl kaliteli hizmet verebilir?’ noktasını tartışmak üzere tasarladık. Yani kuvvetler ayrılığını sağlamak için değil, daha iyi hizmet vermek için yargı bağımsız olmalı. Ancak bağımsız olursa iyi hizmet verebilir ve böylece kuvvetler ayrılığı sağlanmış olur. İyi çalışan bir yargıyla şuanda 8 bin dolar civarında olan milli gelirimiz rahatlıkla 25, 30 bin dolar civarına yükselebilir.”

ÖNERİLERİMİZİ TAKİP EDİYORUZ

“Bizim kuruluş sebebimiz, ‘uyuşmazlık çözümünde dürüstlük ilkesi’nin hayata geçirilmesiydi. Biz yargılamalarda dürüstlüğün sağlanamıyor olmasının toplumu bozduğunu düşünüyorduk. Bununla ilgili görüşlerimizi dönemin Adalet Bakanı’na sunduk. 2019 yılındaki Yargı Reformu Strateji Belgesi’nde 8.2 numaralı hedef olarak yazıldı. Biz diğer düşünce kuruluşlarından ayrı olarak önerilerimizi takip ediyoruz.”

HSK YERİNE ADALET YÜKSEK KURUMU

“HSK’nın iki işlevi var. Birincisi hakim ve savcıların meslek kuruluşları olma işlevi var. İkincisi ise, yargının, mahkemelerin bir bütün olarak verecekleri hizmetleri düzenlemek var. Biz bu iki işlevi birbirinden ayırmak istiyoruz. Hizmetlerin verilmesine ilişkin Adalet Bakanlığı hizmetin bütçesi, planlaması gibi çok ciddi roller üstleniyor. Diğer taraftan HSK’nın da hizmetin verilmesine ilişkin görevleri var. Biz bu hizmetleri baştan sonra düzenleyen bir yapı öneriyoruz, adına Adalet Yüksek Kurumu diyoruz. Toplumun tüm paydaşları bu kurum içinde temsil ediliyor. Bu kurumun üyelerinin hiçbir siyasi parti, organizasyon ve gayri resmi oluşum tarafından kontrol altına alınamıyor olması lazım. O yüzden bu üyeleri seçme, liyakatli olanları bulma ile ilgili çok ciddi düzenlemelerimiz var.”

YARGI DENETİMİNİ ADALET YÜKSEK MAHKEMESİ YAPACAK

“Diğer taraftan Türkiye’nin bir ayıbı. Yargıya ilişkin kurulların kararlarını insanlar dava edemiyorlar. Türkiye’de HSK’nın sadece çıkarma kararına karşı dava açabiliyorsunuz onun dışında bu yol kapalı. Bu kurum aracılığıyla yargının idaresine ilişkin verilen kararları herkes dava edebilecek. Bu yargı denetimini etkili olarak yapacak mekanizma ise Adalet Yüksek Mahkemesi. Adalet Yüksek Kurumu’nun işlevlerine uygun daireleri olan bir mahkeme.”

HUKUKEN VERİLEN DOKUNULMAZLIK SİYASİ KARARLA KALDIRILMAMALI

“Bu mahkemenin bir görevi de üst düzey bürokratların, yürütmenin, milletvekillerinin, bakanların soruşturulmasıyla, dokunulmazlıklarının kaldırılmasıyla ilgili kararı verecek. Mevcut durumda milletvekillerine hukuken verilen dokunulmazlık, siyasi bir kararla kaldırılabiliyor. Üst düzey bürokratların yargılanması için var olan “soruşturma izni” müessesesini de kaldırıyoruz ve bu mahkemeler bu kişileri yargılıyor. Bu soruşturma izni kavramını biz Türkiye gibi bir hukuk devleti ile bağdaştıramıyoruz.”

AYM’NİN GÖREV VE ROLÜ ARTIRILMALI

“Öbür taraftan Anayasa Mahkemesi( AYM)’ne ilişkin şikayetleri hepimiz biliyoruz. AYM’nin görev ve rolünün daha da artırılması lazım. Anayasaya ilişkin her konuyu AYM’nin denetlemesi lazım ama AYM daha OHAL KHK’larında pes etti, konuyu Adalet Bakanlığı’na devretti. Dolayısıyla biz AYM’nin hem üye hem de daire sayısının artırılmasını öneriyoruz. Bir dairenin sadece bireysel başvurulara bakmasını önerdik.”

HAKİM VE SAVCILARA MESLEK ODASI ÖNERİSİ

“HSK’nın bir işlevi de meslek kuruluşu olma işleviydi. Avukatların bir meslek kuruluşu var, barolar. Hakim ve savcıların da meslek kuruluşlarının olması lazım. Savı ve hakimler için haksız tayin, liyakatsizlik gibi konularda şikayette bulunabilecekleri ve seslerini çıkarabilecekleri bir meslek odalarının olması gerekiyor.”

ADLİ HAZIRLIK MAHKEMESİ ÖNERİSİ

“Soruşturma aşamasında vatandaşın özgürlüğünün kısıtlanması, alınıp bir yere götürülmesi, ifadesinin alınması gibi konularda bir adli hazırlık mahkemesi önerimiz var. Yani sulh ceza mahkemeleri ile eski sorgu hakimliklerini birleştirip geliştirerek her şeyin hakim huzurunda cereyan ettiği bir düzenlemede öneriyoruz.”

DOĞAL HAKİM İLKESİ UYGULANMALI

“Ayrıca hakim ve savcılar için coğrafi teminat verilmesi gerektiğini söylüyoruz. Bir de doğal hakim ilkesi var. Bir soruşturma başladığında hakim orada görevli olmalı, sonradan atanmamalı. Fakat bu her yaz dönemi atamalar sebebiyle uygulanamıyor, hakimlerin görev yeri değişiyor. Bir dava 4-5 sene sürüyor. Biz Uyuşmazlıkları erken aşamada tespit ederek yargının iş yükünü önceden kestirmek, davaları en geç 3 - 4 ay içinde sonlandırmak istiyoruz. Böylece doğal hakim ilkesi uygulanmış olacak.”

ADALET BAKANI’NIN ROLÜ SIFIR OLMALI

“Türkiye’de son dönemde 3 tane yargı reformu paketi çıktı. Adalet Bakanı 2019’daki reform strateji belgesinde temel hak ve özgürlükler odaklı olacak. Uzun süreli tutuklulukları kaldıracağız. Bunlar söylem olarak yanlış şeyler değil ama reform niteliğinde şeyler de değil. Esas olması gerekenler, Adalet Bakanı yargı sistemi içerisinde sıfır role sahip olmalı. Yargı sisteminin hizmetçisi gibi olmalı bize göre. Adalet Bakanı’nın lideri olduğu bir reform paketinde bu söylenir mi? İçinde bir sürü şey yazıyor olması reform olduğu anlamına gelmiyor. Bu belgeler reform kelimesini erozyona uğrattı.”

EN CİDDİ VE KAPSAMLI ÇALIŞMA BİZİM YAYINLADIĞIMIZ

“Bu noktada şöyle iddialı bir cümle kurmak istiyorum; Türkiye’de yargı reformu konusunda en ciddi ve en kapsamlı çalışma bizim yayınladığımız ‘A’dan Z’ye Türk Yargı Reformu’ belgesidir.”