Gözler Umman'da ABD ile İranlı yetkililer bir araya geliyor: Konu nükleer kapasite

GAZETE PENCERE - İran’ın başkenti Tahran’da başlayan protestolar ve protestolarda yaşanan sivil kayıplar sonrası ABD ile İran arasındaki gerilim arttı.

Trump sivil ölümlerin önüne geçmek için operasyon ihtimalinin masada olduğunu vurguladıktan sonra idamların durdurulduğunu askeri seçeneğin ertelendiğini söylemişti. Daha sonra İran’ın nükleer programına karşı sert adımların atılacağını ve gemilerin İran’a doğru yola çıktığını duyurdu. Artan gerilimde İran ile orta yol bulma arayışları da sürüyor. Özellikle Türkiye ve Körfez ülkeleri ABD ve İran ile temaslarını sürdürüyor.

Bu çerçevede ilk önce Türkiye’de olacağı söylenen ABD-İran müzakere süreci için Umman’da bir toplantı düzenlenecek.

ABD ve İran'dan yetkililer, bugün Umman'ın başkenti Maskat'ta bir araya gelecek. İran'ı Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi; ABD'yi de Başkan Donald Trump'ın Orta Doğu Özel Temsilcisi Steve Witkoff ve Trump’ın damadı Jared Kushner temsil edecek. Toplantının başlangıçta Türkiye'de yapılması planlanıyordu ancak İran'ın itirazı üzerine görüşmeler Umman'a alındı.

Görüşmelerin Türkiye'de yapılması halinde Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri ve Katar gibi bölge ülkelerinin de katılımı bekleniyordu ancak İran görüşmelerin nükleer dosyayla sınırlandırılması pozisyonu nedeniyle önceki görüşmelerin devamı olarak toplantının Umman'da yapılmasına karar verildi. ABD tarafı yalnızca nükleer dosyanın değil, aynı zamanda İran'ın balistik füze programının, Orta Doğu'daki vekil güçlerle ilişkisinin ve protestoların da ele alınmasını istiyor.

ABD ve İran arasındaki gerilim, bir aydan uzun süredir İran'da devam eden protestoların ardından tırmanan gerilimde ibrenin müzakereye kaymasıyla yapılıyor. ABD Başkanı Trump, 28 Aralık 2025'te başlayan protestolar sırasında sık sık İran rejimini saldırıyla tehdit etmişti. Hatta ABD, uçak gemisi ve askerî varlığını bölgeye kaydırmıştı. Bu ayın başlarından beri yeniden tırmanan askerî gerilimin ardından taraflar müzakereye karar vermişti.

MÜZAKERE İÇİN ÇERÇEVE

Ancak toplantıları yeri ve kapsamı konusundaki farklı düşünceleri, diplomatik çabaların sekteye uğramasına neden oldu. Her iki ülke de pozisyonlarında hâlâ birbirinden oldukça uzak. Beklenti, başarılı olunması halinde görüşmelerin müzakereler için bir çerçeveye yol açabileceği yönünde.

ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, İran’ın nükleer programını dondurmasını ve zenginleştirilmiş uranyum stokunu elden çıkarmasını talep ederken, görüşmelerin ayrıca İran’ın balistik füze programını, bölgesel silahlı gruplara verdiği desteği ve vatandaşlarına yönelik muamelesini de kapsaması gerektiğini söylemişti.

İRAN SINIRLI TUTUYOR

Ancak İran, görüşmelerin yalnızca nükleer programıyla sınırlı olacağını belirtti; bu görüş ayrılıklarının giderilip giderilmediği ise belirsizliğini koruyor.

İran, olası bir ABD saldırısına güç kullanarak karşılık vereceğini, Orta Doğu’daki Amerikan askerî varlıklarını ve İsrail’i hedef alabileceğini duyurmuştu.

İran heyetine Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi başkanlık edecek. Arakçi geçen hafta ülkesinin silahlı kuvvetlerinin “tetikte ve tetiğe basmaya hazır” olduğunu söylemişti. ABD tarafını ise özel temsilci Steve Witkoff ile Trump’ın damadı Jared Kushner temsil edecek. Bu, İsrail ile İran arasında geçen haziran ayında yaşanan ve ABD’nin İran’ın üç ana nükleer tesisini bombalamasının ardından sona eren savaştan bu yana ABD ve İranlı yetkililerin katıldığı ilk görüşme olacak.

İRAN TÜRKİYE’DE OLMASINI İSTEMEDİ

Görüşmelerin başlangıçta Türkiye'de yapılması öngörülüyordu. Bu gerilimi düşürmeye yönelik diplomatik temaslara hız veren Mısır, Türkiye ve Katar'ın öncülüğünde ortaya konan bir girişimdi.

Ancak İran, son anda toplantı yerinin geçen yılki görüşmelere ev sahipliği yapan Umman’a alınmasını ve görüşmelerin yalnızca İranlı ve Amerikalı yetkililerle sınırlı tutulmasını istedi.