İran’ın dini lideri Ali Hamaney kimdir?

GAZETE PENCERE - İran’ın dini lideri Ayetullah Ali Hamaney (86), kırk yılı aşkın süredir İslam Cumhuriyeti’nin siyasi ve ideolojik direği olarak ayakta kalmayı başardı. Ancak İsrail’in ve ABD’nin ardı ardına saldırılarıyla bir dönemin en 'kudretli' lideri artık siyasi yalnızlığa her zamankinden daha yakın. Peki Ayetullah Ali Hamaney kimdir?

İran’ın dini lideri Ali Hamaney, ülkenin siyasi ve dini yaşamında en etkili isimlerden biri. 1989’dan bu yana İran İslam Cumhuriyeti’nin en üst dini makamını elinde bulunduran Hamaney, hem iç politikada hem de bölgesel ve uluslararası arenada önemli bir figür olarak öne çıkıyor.

ABD'nin Ortadoğu'daki askeri üsleri nerede?

İran İslam Cumhuriyeti’nin dini lideri Ayetullah Ali Hamaney, 1989’dan bu yana ülkenin en yüksek otoritesi olarak hem dini hem de siyasi alanda belirleyici bir rol oynuyor. Velayet-i Fakih makamında oturan Hamaney, İran’ın iç ve dış politikasında kilit bir figür.

Peki, Ali Hamaney kimdir ve nasıl bu konuma yükseldi? İşte hayatı, kariyeri ve etkisi üzerine bir dosya.

17 Temmuz 1939’da İran’ın kutsal şehirlerinden Meşhed’de doğan Seyyid Ali Hüseyni Hamaney, dini bir ailede büyüdü. Babası bir din alimi olan Hamaney, genç yaşta İslam hukuku (fıkıh) ve teoloji eğitimi almak için Meşhed ve Kum’daki medreselere katıldı.

En önemli hocası, 1979 İslam Devrimi’nin lideri Ayetullah Ruhullah Humeyni oldu. Hamaney, dini eğitiminin yanı sıra Şah rejimine karşı muhalif bir duruş geliştirerek siyasi aktivizme yöneldi.

DEVRİM ÖNCESİ...

1960’lardan itibaren Hamaney, Şah Muhammed Rıza Pehlevi’ye karşı Humeyni’nin önderliğindeki muhalefet hareketine katıldı.

Dini vaazlarında rejimi eleştiren Hamaney, bu nedenle birkaç kez tutuklandı ve sürgüne gönderildi.

Devrimci kimliği, onu Humeyni’nin yakın çevresine taşıdı ve 1979’daki İslam Devrimi’nde aktif rol oynadı.

İslam Devrimi’nin zaferinden sonra Hamaney, yeni kurulan rejimde önemli görevler üstlendi.

Beklenen oldu, ABD ve İsrail, İran'a saldırdı: İran Körfez'deki ABD üslerine füze atarak yanıt verdi

CUMHURBAŞLANLIĞI DÖNEMİ...

Hamaney, 1981’de İran’ın dördüncü cumhurbaşkanı seçildi. İran-Irak Savaşı (1980-1988) sırasında ülkeyi yönetti ve Devrim Muhafızları ile yakın ilişkiler kurdu. Aynı dönemde, 1981’de bir suikast girişiminden sağ kurtuldu.

Ayetullah Humeyni’nin 1989’daki vefatından sonra, Uzmanlar Meclisi tarafından dini lider (Velayet-i Fakih) seçildi.

O dönemde “Ayetullah” unvanına sahip olmaması tartışma yaratsa da, Hamaney kısa sürede bu unvanı aldı ve liderlik pozisyonunu sağlamlaştırdı.

ROLÜ VE GÜCÜ

Dini lider olarak Hamaney, İran’ın anayasal sisteminde en yüksek otoriteye sahip. Görevleri arasında:

Silahlı kuvvetlerin başkomutanlığı,

Yargı, yasama ve yürütme üzerindeki denetim,

Dış politika ve nükleer program gibi stratejik konularda son söz hakkı.

Hamaney, muhafazakâr bir çizgide hareket ederek devrimin ideallerini koruma hedefini sürdürüyor. Ancak reformist hareketler ve genç nüfusun değişim talepleri, onun liderliği altında sıkça tartışılıyor.

2025 itibarıyla 85 yaşındaki Hamaney, sağlık sorunlarına rağmen liderliğini sürdürüyor. İran’ın bölgesel politikaları, özellikle Ortadoğu’daki vekil güçler (Hizbullah, Husiler) ve nükleer anlaşma görüşmeleri, Hamaney’in direktifleriyle şekilleniyor.