ABD'deki 'fon krizi'nde milyarlarca dolar böyle ödendi: ‘Parayı kim aldıysa geri versin’

GAZETE PENCERE - Türkiye 27 milyar dolarlık fon krizinin çözümüne kilitlenmişken, benzer bir skandalı yaşayan ABD’deki çözüm örnek olarak gösteriliyor. Tıpkı Türkiye’de olduğu gibi tam 18 yıl önce Amerika Birleşik Devletleri de 20 milyar dolarlık bir fon kriziyle sarsılmıştı.

Madoff skandalı on binlerce yatırımcının birikimini bir gecede buharlaştırmıştı. ABD skandal ortaya çıkar çıkmaz haksız kazanç sağlayanların peşine düştü. Şirketin başına atanan kayyım, bir tür ponzi sistemi olan fona para yatırıp yüksek kazanç sağlayanlardan paraları geri istedi. Bunun için davalar açıldı ve sonuç da alındı. İşlemler yıllar sürdü, hatta hala devam ediyor ama mahkeme kararlarıyla mağdurların zararının yüzde 90’ından fazlası geri alındı.

ZARARI DEVLET ÜSTLENMEDİ

Türkiye’de tasfiye kapsamındaki fonların büyüklüğünün yaklaşık 27 milyar dolar, muhtemel mağdur sayısının ise 800 bini aştığı tahmin ediliyor. Madoff skandalında yatırımcıların gerçek kaybı da yaklaşık 20 milyar dolardı. ABD’de skandalın ardından zarar devlet tarafından üstlenilmedi. Bunun yerine para hareketleri yıllarca geriye doğru incelendi; sisteme gerçekte kimin ne kadar para yatırdığı ve ne kadar para çektiği hesaplandı.

OLMAYAN KÂR ALACAK SAYILMADI

Madoff müşterilerinin sahte hesap ekstrelerinde yaklaşık 65 milyar dolar görünmesine rağmen, gerçekte elde edilmemiş kârlar alacak kabul edilmedi. Örneğin sisteme 2 milyon dolar yatırıp 5 milyon dolar çeken kişinin fazladan aldığı 3 milyon dolar kazanç değil, diğer yatırımcılardan aktarılan para olarak değerlendirildi. Şirketin tasfiyesini yürüten Irving Picard, “clawback” olarak bilinen yüzlerce geri alma davası açtı. Madoff ailesinden çalışanlara, yatırım fonlarından bankalara kadar sistemden kazanç sağladığı veya sorumluluğu bulunduğu ileri sürülen kişi ve kuruluşların peşine düşüldü.

MİLYARLARCA DOLAR GERİ ALINDI

Jeffry Picower’ın mirasından yaklaşık 7,2 milyar dolar, JPMorgan ile yapılan anlaşmalardan ise yaklaşık 2,6 milyar dolar sağlandı. Yıllara yayılan tahsilatlar sonucunda mağdurların kayıplarının büyük bölümü karşılandı. Türkiye’deki fon mağdurları da tasfiye kapsamındaki varlıkların mevcut değerleri üzerinden satılıp dağıtılmasıyla yetinilmesi yerine, fonlardan büyük kazanç sağlayanların para hareketlerinin incelenmesini ve haksız kazançların geri alınmasını istiyor. Madoff dosyasında izlenen yolun temelinde “elde ne kaldı?” sorusundan önce “para nereye gitti?” sorusu vardı. Türkiye’de ise yüz binlerce yatırımcının yanıtını beklediği soru şimdi bu.