9 ay 'hapis' hayatı yaşayan ilçe: Bahçesaray!

GAZETE PENCERE - Camı açtığınızda önce sessizlik çarpıyor yüzünüze, ardından bembeyaz bir yalnızlık… Metrelerce yağan kar, eksi derecelerde soğuk hava ve televizyon ekranından yükselen tanıdık bir cümle: "Ülkede etkili olan kar yağışı hayatı olumsuz etkiledi."

Türkiye’nin birçok yerinde kar yağışı birkaç günlük bir haberken, Van’ın Bahçesaray ilçesinde aylar süren bir hayata dönüşüyor.

9. Köy'den Fatma Polatcan'ın haberine göre, ilçe halkı ve uzmanlar, Bahçesaray’ın dünyadan kopmaması için kalıcı çözüm olarak “kar tüneli” projesinin hayata geçmesini istiyor. Bahçesaray’a kış, yalnızca soğukla gelmiyor. Yollar kapanıyor, saatler değil aylar duruyor. İlçenin her yıl 5-6 ay boyunca dünyayla olan bağı kopuyor; şehir, hastane, okul, pazar… Hepsi bir anda uzak bir ihtimale dönüşüyor. Ne araç girebiliyor ilçeye ne de çıkabiliyor. Hastalanan biri için ambulans çoğu zaman bir temenniden ibaret kalıyor, çare saatlerce beklenen bir helikopter oluyor.

'DOKUZUNCU GEZEGEN...'

Aylarca süren bu hapis hali, Bahçesaray’ı zorunlu bir yalnızlığa mahkum ediyor. İnsanlar evlerine, hayatlar sessizliğe çekiliyor. İlçe halkı bu kaderi artık ironik bir kabullenişle adlandırıyor: “Dokuzuncu Gezegen.” Çünkü Bahçesaray’da kış geldi mi, ilçe sadece kar altında kalmıyor; hayattan, dünyadan kopuyor.

'HAYATTA KALMA MÜCADELESİ VERİYORUZ...'

32 yaşındaki Sedat Sevgili, bu coğrafyada doğmuş, büyümüş ve kışın ne demek olduğunu çocukluğundan beri bilen isimlerden biri. Bahçesaray merkezde yaşayan Sevgili, 14 yıldır Bahçesaray yolunda şoförlük yapıyor. Kışın ne anlama geldiğini direksiyon başında, çoğu zaman ölümle burun buruna gelerek öğrenen Sevgili, Bahçesaray yolunun hayati riskler barındıran bir güzergâh olduğuna dikkat çekerek şunları söylüyor:

“Biz burada kışa alışık değiliz, biz burada kışla mücadele ediyoruz. Kar yağmaya başladığında yolun ne zaman kapanacağını, bir daha açılıp açılmayacağını bilmiyoruz. Her seferinde ‘Bu son sefer mi?’ diye yola çıkıyoruz. Çünkü bu yol hata kabul etmiyor.”

Sevgili, geçtiğimiz günlerde yaşadığı çığ olayını şu sözlerle anlatıyor: “Geçtiğimiz günlerde Bahçesaray yolunda kendi aracımın üzerine çığ düştü. Araçta 14 yolcum vardı. Çok şükür kimseye bir şey olmadı ama hepimiz ölümle burun buruna geldik. Birkaç saniyelik farkla hayattayız. O an anlıyorsunuz ki burada ulaşım değil, resmen hayatta kalma mücadelesi veriyoruz.”

KAR TÜNELİ İSTİYORUZ

Sevgili, en büyük korkunun ise hastaneye ulaşamamak olduğunu belirtiyor ve ilçenin dünyayla bağlantısı için “kar tüneli” yapılması gerektiğini söylüyor: “Hastalık, acil durum, doğum… Bunların hepsi büyük bir korku. Çünkü yol kapalıysa kaderinize terk ediliyorsunuz. Türkiye’nin dört. bir yanında tüneller yapılıyor ama Bahçesaray hâlâ kar ve çığla baş başa. İnsanlar bu yüzden kış gelmeden göç ediyor. Bizim tek talebimiz var: Kar tüneli. Çünkü bu yol her kış can güvenliğimizi tehdit ediyor.”

'TÜNELİN ESAMASI OKUNMUYOR'

Bahçesaray Minibüs ve Motorlu Taşıtlar Kooperatifi Başkanı İlhami Burta, yaşananların yalnızca bireysel değil, toplumsal bir mağduriyet olduğuna dikkat çekiyor. Burta, “Çığ riski var diye yollar kapanıyor, ulaşım tamamen duruyor. Biz şoför esnafı olarak çalışamaz hale geliyoruz. Kepenk kapatıyoruz çünkü müşteri yok. İnsanlar hastalandığında bile hastaneye ulaşmak için büyük riskler almak zorunda kalıyor, ölümü göze alıyor” diyor.

Burta, yıllardır dile getirilen tünel talebinin artık ertelenemez bir noktaya geldiğini, ancak yıllardır bu konuda somut bir gelişme de olmadığını belirtiyor ve ekliyor: “Tünelin esamisi okunmuyor. Bizim dayanacak gücümüz kalmadı. Biz Bahçesaray’ın kaderinin tek bir projeye bağlanmasını istemiyoruz ama şunu da biliyoruz: Güvenli bir ulaşım olmadan bu ilçe ayakta kalamaz.”

Türkiye’nin dört bir yanında dağları delen tüneller yapılırken, Bahçesaray’da insanlar hâlâ karla kapanan yolların insafına bırakılıyor. Bu yüzden kimi kış gelmeden eşyasını toplayıp başka şehirlere gidiyor, bahar gelince geri dönüyor. Kimi ise bir daha hiç dönmemek üzere göç ediyor. TÜİK verilerine göre, 2023’te 12 bin 983 olan ilçe nüfusu 2024’te 12 bin 173’e düştü.

Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Coğrafya Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Faruk Alaeddinoğlu, Bahçesaray’daki göçü çok boyutlu bir süreç değerlendirerek şu görüşleri dile getiriyor: “Bahçesaray’da yaşanan göç, sadece kış şartlarından kaynaklanmıyor. Asıl mesele, geçim kaynaklarının sürdürülemez hale gelmesi. Tarım ve hayvancılıkla geçinen kırsal nüfus, kuraklık ve suya erişim sorunu nedeniyle üretim yapamaz durumda.”

Alaeddinoğlu’na göre çözüm geciktikçe tablo daha da ağırlaşıyor: “Basit bir tünel sistemiyle Bahçesaray’ın Van’la bağlantısı sağlanabilirken hâlâ eski yöntemlerde ısrar ediliyor. Bu durum değişmezse önümüzdeki yıllarda köylerin yüzde 50’den fazlası boşalacak. Buna tanıklık edeceğiz.”

'TÜNEL HAYATİ ÖNEMDE...'

İnşaat Mühendisleri Odası Van Şube Başkanı Baran Bulut Balkan, Karapet Geçidi gibi yüksek eğimli ve çığ riski taşıyan bölgelerde çözümün tünel olduğunu belirtiyor. “Kar tünelleri can kaybı riskini sıfıra yaklaştırır ve uzun vadeli çözümdür. Bahçesaray için bu sistemler hayati önemdedir” diyen Balkan, tünel projesinin hayata geçirilmesi gerektiğini belirtiyor.