Gülümsemenin arkeolojisi: Diş Sağlığı Müzesi

Dişlerinizle aranız nasıl? İyi bakar mısınız, idare eder mi, yoksa diş randevusu peşinde misiniz? Bir diş hekimi randevusundan çok daha ötesini, tarihin ve bilimin tozlu raflarından bugüne uzanan bir yolculuğu anlatmak istiyorum. Daha çok kişinin keşfetmesi gereken gizli kalmış bir bilim-kültür hazinesi, Türkiye'de bir ilk olan İstanbul Diş Sağlığı Müzesi’nden söz ediyorum.

İZZET DOĞAN - GAZETE PENCERE

Gazete Pencere'nin yazarı ve Muhalif Takvimi'nin yaratıcısı Dr. Dt. Anıl Özgüç'ün, "diş hekimliğini merkeze alan sinema filmleri, adli odontoloji ve edebiyatta diş metaforu"nu anlattığı disiplinlerarası sunumuyla haberim olmuştu, İstanbul'da böyle bir müze olduğundan.

Diş Malzemeleri Sanayici ve İş Adamları Derneği'nin (DİŞSİAD) yöneticileri, diş hekimliğinin tarihsel gelişimini anlatmak, dental endüstri mirasını günümüze taşımak ve toplumla buluşturmak amacıyla 2018 yılında müze kurma kararı alıp 24 Mart 2022 tarihinde müzeyi ziyarete açmış.

İki kattan oluşan müzede, "Dişin Arkeolojisi, Dişin Anatomisi, Ağız Bakımı, Diş Hastalıkları ve Diş Hekimliği" temaları öne çıkıyor; dişin arkeolojisi, ağız hastalıkları, diş hastalıkları ve diş hekimliği tarihi anlatılıyor.

Müzede; diş endüstrisi mirasına ait objeler ve belgeler çağdaş müzecilik tekniklerine uygun olarak korunuyor ve sergileniyor.

DİŞ ENDÜSTRİSİNİN MİRASI

Diş Sağlığı Müzesi Müdürü Arkeolog Dilara Delen, DİŞSİAD Yönetim Kurulu Başkanı Erkan Uçar'ın öncülüğü ve vizyonuyla müzenin diş hekimliği bilimi ve diş endüstrisi mirasını toplumla buluşturarak müze bilinci kazandırma açısından da önemli bir misyona sahip olduğunu anlattı.

İstanbul Fındıkzade'deki müze, sadece bir sergi alanı değil; dişin arkeolojisinden anatomisine, ağız bakımından diş hekimliği tarihine kadar uzanan kapsamlı bir bellek. DİŞSİAD'ın İstanbul'a kazandırdığı bu müze, diş hekimliği sanatının nereden gelip nereye gittiğini anlamak isteyenler için önemli bir kaynak. Paneller, seminerler ve çocuklara, üniversite öğrencilerine yönelik özel etkinlikleriyle de bir buluşma merkezi niteliğinde.

DİŞTEN SANAT OLUR MU?

Yanı sıra, müzede yaklaşık iki yıldır “İnterdisipliner Söyleşiler” yapılıyor. Diş hekimliği ve tarihi, arkeoloji, kültür mirasının korunması gibi konularda akademisyenlerin haftalık söyleşileri meraklısıyla buluşuyor. “Dişten sanat olur mu?" sorusuna cevap arayan “Diş ve Düş” sergisi de tüm görsel sanatçılara açık bir davet yolluyor.

Müze Müdürü Dilara Delen ile sohbetimizde, bu spesifik alanla ilgili dünyadaki en önemli merkezlerden birinin, Almanya Leipzig yakınlarındaki diş hekimliğinin kütüphanesi sayılabilecek Dental Museum olduğunu, bu müzeyle iletişim halinde olduklarını, dijital arşiv erişimi ve danışmanlık işbirlikleri yaptıklarını söyledi.

Müzeler, sadece nesnelerin sergilendiği durağan yerler değil kuşkusuz. Müze Müdürü Dilara Delen, özellikle çocuk ziyaretçiler için müzenin, diş sağlığının önemi ve farkındalığın artırılması açısından iz bırakan bir etki yarattığını gözlemlediklerini söyledi.

Bu müze, dişlerimize ve kendimize iyi bakmamız gerektiğini geçmişin aynasından bir kez daha hatırlatıyor.

BAĞIŞLARLA KURULAN MÜZE

Diş Sağlığı Müzesi Müdürü Dilara Delen, müzeyle ilgili şu bilgileri paylaştı:

"DİŞSİAD, 2018'den itibaren sektörde ithalat ve ihracat yapan firmalara bir açık çağrıda bulunmuş. Elinizde diş sağlığı ekipmanları ve bunlara ait objeler var mı diye. Tabii ellerinde çok fazla obje olan DİŞSİAD üyeleri var. O üyeler tarafından bağışlar yapılmış. Bunu duyan diş hekimleri de zaman içerisinde bağışlar yapınca koleksiyon çok büyümeye başladı. Gün geçtikçe de büyüyor. Ve burada sadece diş ya da diş malzemelerini obje bağlamında sergilemiyoruz. Aynı zamanda hikayelerini de öğrenmeye çalışıyoruz. Diş hekiminin yaşadığı kente kattığı katkılar, halkla olan bağı gibi."

DİŞ HEKİMLERİNE ÇAĞRI

Dilara Delen diş hekimlerinin ziyaretleriyle “kendi müzeleri”ni daha fazla sahiplenmeleri ricasını da ekliyor, ”Kapımız tüm diş hekimlerine her zaman açık, buranın gerçek ev sahipleri diş hekimleri...”

İstanbullu bir kadın diş hekiminin ölümünden sonra eşinin müzeye bağışladığı eşyalar... Hem eşyalar hem "Ücretin yarısı peşindir" tabelası, eskiye dair çok şey anlatıyor.

DİŞ HEKİMLİĞİNİN HİKAYELERİ

Dilara Hanım, bir kadın diş hekiminin ölümünden sonra eşi tarafından bağışlanan muayenehanesindeki cihazların arasında asılı duran "Ücretin yarısı peşin alınır" tabelasını gösteriyor ve bir tespitini de paylaşıyor:

"Sergilenen cihazlar, sadece materyalin teknolojisini değil bunu kullanan hekimle birlikte hikayesi birçok şeyi de ortaya çıkarıyor. Ziyaretçiler, insanları korkutanın diş hekimleri değil aletler olduğunu anlayabiliyor. Çünkü bugün kullanılan ışınlı dolgu cihazı geçmiş dönemlerde bir fön makinesi büyüklüğündeyken bugün bir kalem küçüklüğünde ve insanları tedirgin etmeyecek bir boyutta. Müzenin misafirleri aslında teknolojinin evrimsel sürecini de görebiliyorlar."

ARKEOLOJİK HAZİNE OLARAK DİŞ TAŞLARI

Müze Müdürü Dilara Delen, gülümsemenin arkeolojisini de anlattı:

"Arkeolog olduğum için dişin arkeolojisini de anlatmaya çalışıyorum. Çünkü biz arkeologlar için dişler çok çok önemli. Dişlerden yaş tayini yapılabiliyor. Buluntularda tespit edilen tartarlar sayesinde prehistorik dönemlerde yaşayanların ilk yediğinden son yediğine kadar bütün DNA'sı belirlenebiliyor. Dolayısıyla bizim için arkeolojik bir tabaka gibi insanın ağzındaki diş taşları. Onların X-ray ve arkeometri analizleriyle elde edilen veriler çok değerli. Çünkü o insanın o dönemde etçil mi, otçul mu veya süt ve peynir ürünleri tüketip tüketmediği öğrenilebiliyor. Sebebi ise şu. Milyonlarca yıl geçse bile toprak altında çürümeyen tek şey dişlerimiz aslında. Hatta dişlerden çocukluk döneminde herhangi bir hastalık geçirdi mi geçirmedi mi bütün bunlar öğrenilebiliyor."

İLETİŞİM BİLGİLERİ

Adres: Turgut Özal Cad. No: 41/A Fındıkzade /İstanbul

Telefon: +90 212 588 15 53

E-posta: [email protected]