Kalehöyüklü bir Japon geçti bu dünyadan

İzzet DOĞAN

Kırşehir kendinden saymış, uzun yıllardır Kalehöyüklü gönül insanı Japon Arkeolog Dr. Sachihiro Omura’yı. Onu kaybedeli bir yıl oldu, Kalehöyüklüler ondan bahsederken hala gözler dolu dolu oluyor. 20 Mayıs 2025’te aramızdan ayrılan Dr. Omura için, Altes Prens Takahito Mikasa’nın onayıyla kurulan ve kendisinin de yıllarca başkanlığını yaptığı Anadolu Arkeoloji Enstitüsü’ndeki anma törenine İş Sanat Genel Müdürü Zuhal Üreten’in davetiyle katıldık.

Duygulu anlar yaşanan enstitü bahçesinde, eşi Arkeolog Dr. Masako Omura’nın hüzünle karışık özleminin, Dr. Omura’yı bu kadar çok seven insanların onu yalnız bırakmadıklarını görmesiyle farklı bir mutluluğa dönüştüğüne tanıklık ediyoruz. Kırşehir’de Dr. Omura dendiğinde akan suların durduğuna da... Anma programında, Dr. Omura da hemen yanıbaşımızda gibiydi, duygular o derecedeydi yani.

DR. OMURA, KALEHÖYÜK’Ü İZLEMEYE DEVAM EDİYOR

Türkiye İş Bankası’nın girişimiyle, Dr. Omura’nın hatırası, bir bronz büstle ölümsüzleşti. Bu hüzünlü ama bir o kadar da özel günde; Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Heykel Bölümü Öğretim Üyesi Heykeltıraş Hakan Ersiz’in eseri olan Dr. Omura’nın bronz büstünün açılışı yapıldı. İş Sanat Genel Müdürü Zuhal Üreten, Dr. Sachihiro Omura’nın büstünün açılışında duygularını paylaştı:

ZUHAL ÜRETEN: EĞER BİZİ DUYUYORSA ONU ÇOK ÖZLEDİK

‘‘Dr. Sachihiro Omura ile 2013'ten itibaren çok güzel anılar paylaştık. Onun ilminden, biliminden, erdeminden pek çok şey öğrendik. Eğer bizi duyuyorsa çok özlediğimi ifade etmek isterim. Sayın Hakan Ersiz Hocamızın, Omura Hocamızın en sevdiğimiz pozundan, fotoğraf karesinden hareketle hazırladığı bu büst sevgimizin nişanı olsun…’’

Kırşehir Valisi Murat Sefa Demiryürek ve Japonya Ankara Büyükelçisi Masami Tamura ile Dr. Omura’nın eşi arkeolog Masako Omura büstün açılışını yaptı.

ZORLU BİR ESER, MUHTEŞEM BİR SONUÇ

Büst, eşi Dr. Masako Omura’nın en sevdiği portresi ile Dr. Omura’nın Japon Anadolu Arkeoloji Enstitüsü’nün yönetimini emanet ettiği Doç. Dr. Kimiyoshi Matsumura’nın fikirlerinden esinlenen Heykeltıraş Hakan Ersiz’in ellerinde hayat buldu. Bu zorlu esere imza atan Hakan Hoca, sohbetimizde büste dair şunları söyledi:

"Şapka, gözlük ve gülümseyen ifadeli bir büst, bir heykeltıraş için çok zorlu bir projedir her zaman. Dr. Omura'nın büstünü yapmak çok zorlayıcı ama bir o kadar da heyecan verici bir çalışma oldu. Dr. Omura hakkında birçok okuma ve görsel tarama yaptım. Onun tarzını, kişiliğini anlamaya ve büstteki ifadesine yansıtmaya çalıştım. İş Sanat ve İş Bankası ile birlikte böylesine anlamlı bir projede yer almak, böylesine önemli bir bilim insanının büstünü yapmak benim için çok değerli."

Hakan Hoca, mütevazılığıyla sözlerini dikkatle seçiyordu ama büst o kadar gerçek, o kadar Dr. Omura’ydı ki üzerindeki örtünün kaldırılmasıyla enstitü bahçesinde duygusal anlar yaşandı. Dr. Omura’nın çalışma arkadaşlarından bazıları gözyaşlarıyla gelip Hakan Hoca’ya ‘‘Nasıl da özlemişiz Dr. Omura’yı. Bize onu yeniden canlandırdınız’’ diye teşekkür ettiler.

Dr. Sachihiro Omura, heykeltıraş Hakan Ersiz Hoca’nın eserinde, enstitü bahçesinden Kalehöyük’ü izlemeye devam ediyor.

BOZKIRIN KALBİNE "ÖMER AĞA" DOKUNUŞU

Bölge halkı Dr. Omura’yı öyle benimsemiş ki ona kendilerinden biri olarak "Ömer Ağa" derlermiş. Ömer Ağa, sadece binlerce yıl önceki hayatları toprak katmanlarının altından gün yüzüne çıkarmamış Kalehöyük’te… Ailelerin hayatlarına da mucizevi dokunuşlar yapmış, onlarca gence iş kapılarını açmış, pek çok ailenin geleceğini güzelleştirmiş, bozkırın çocuklarına bambaşka dünyaların kapılarını da aralamış. Dr. Omura’nın yanında çıraklık yapanlar çoktan emekli olmuş, hatta ikinci kuşakların emekliliği bile yaklaşmış.

KALEHÖYÜK’ÜN KRONOLOJİK HAFIZASI

Dr. Sachihiro Omura, Türkiye’ye ilk adımını 51 yıl önce Ankara Üniversitesi Dil, Tarih ve Coğrafya Fakültesi’ne girerek attı. Ortadoğu ve Anadolu arkeolojisine ilgisi nedeniyle Japonya, Mısır ve Anadolu’nun çeşitli illerindeki kazı çalışmalarına katıldı. Yıllar sonra Prof. Dr. Tahsin Özgüç’ün tavsiyesi ve Altes Prens Takahito Mikasa’nın onayıyla kurulan Japon Anadolu Arkeoloji Enstitüsü’nün başkanlığını üstlendi.

Japonya ve Türkiye’den ‘Liyakat Nişanı’ sahibi olan Dr. Omura, vefatına kadar Prens Takahito Mikasa’nın 1986 yılında ilk kazmayı vurmasıyla başlayan Kırşehir Kaman’daki Kalehöyük, Yassıhöyük, Büklükale’de kazılarına devam etti.

Tarihi İpekyolu üzerindeki Kalehöyük kazılarında Omura’nın "tabaka tabaka okuma" yöntemiyle medeniyetler gün ışığına çıktı.

KAMAN’DAN DÜNYA TARİHİNE UZANAN YOLCULUK

280 metre çapında, 16 metre yüksekliğinde tipik bir Anadolu höyüğü olan Kalehöyük’teki kazılar 1998 yılından bu yana Japon Anadolu Arkeoloji Enstitüsü (JIAA, Japanese Institute of Anatolian Archeology) çatısı altında sürdürülüyor. Enstitü, 2017 yılında faaliyete başlayan Prens Mikasa Vakfı çatısı altında çalışmalarını yürütmeye devam ediyor. Türkiye’de birçok noktada arkeolojik çalışmaları destekleyen Türkiye İş Bankası, Kaman’daki kazılara da katkı sağlıyor.

Kalehöyük’te bugüne kadar tarihi MÖ 3. binyıla kadar giden, Osmanlılardan Eski Tunç Çağı’na uzanan dört ayrı kültür katmanına ait 2 binden fazla müzelik eser gün yüzüne çıkarıldı. Kazılardan çıkan eserler, Kalehöyük’teki Japon Bahçesi içinde yer alan Kalehöyük Arkeoloji Müzesi’nde sergileniyor.

Müze, sadece içerdiği eserlerle değil, mimarisiyle de bozkırın ortasında bir zarafet abidesi. Müze, Dr. Sachihiro Omura’nın o meşhur Japon bahçesinin doğal bir uzantısıymış gibi konumlanmış.

HÖYÜK TASARIMLI MÜZE

Müze binası, "yarı gömülü" höyük tasarımlı yapısıyla dikkat çekiyor. Bu sadece bir tasarım tercihi değil; toprağın doğal yalıtım imkânlarından faydalanarak binanın içindeki ısı ve nem dengesini korumayı amaçlayan, çevre dostu bir mimari yaklaşımı aynı zamanda.

Kazı çalışmalarına dâhil edilen Yassıhöyük’te bulunan kerpiç binanın, Asur Ticaret Kolonileri Çağı’na ait büyük bir yapının parçası olduğu belirlendi. Büklükale’de ortaya çıkarılan MÖ 1600 yıllarına ait o meşhur cam şişe, bu topraklarda arkeolojinin sınırlarının zorlandığının bir kanıtı gibiydi.

Bölgede bundan sonra yapılacak kazı çalışmalarında Kalkolitik ve Neolitik çağlara dair katmanların açığa çıkarılması bekleniyor. Kazılan her santimetrekare, Kaman-Kalehöyük Arkeoloji Müzesi’nde, yerli ve yabancı ziyaretçilere Anadolu’nun dünya tarihine katkısını haykırıyor.

DR. OMURA’YA VEFA GÜNÜ

Japonya Büyükelçisi Masami Tamura, Dr. Omura'yı anma etkinliğinde onun hayatını Anadolu arkeolojisine adadığını belirttiği konuşmasında şunları söyledi:

"Dr. Omura’nın başarılarını anmak ve üstün hizmetlerini takdir etmek üzere burada, Kaman’da bir araya gelmekten büyük onur duyuyorum. Bugünün, bu topraklara derinden kök salmış ve yerel halkla birlikte araştırma çalışmaları yapmış olan Dr. Omura’nın yapmak istediklerini bir kez daha paylaşacağımız ve aynı zamanda birlikte düşüneceğimiz bir gün olmasını umuyorum. Dr. Omura’nın akademik başarılarının merkezinde, Kaman-Kalehöyük’teki arkeolojik kazılar yer almaktadır."

VALİ DEMİRYÜREK: KIRŞEHİR'DE GÜZEL HATIRALAR BIRAKTI

Açılışa katılan Kırşehir Valisi Murat Sefa Demiryürek, "Hayatını Anadolu’nun tarihine, kültürüne ve insanlık mirasına adayan Dr. Omura, Kaman Kalehöyük’te yürüttüğü çalışmalarla yalnızca bilim dünyasına değil, Türkiye ile Japonya arasındaki dostluk ilişkilerine de çok kıymetli katkılar sundu’’ dedi.

Vali Demiryürek, Dr. Omura’nın Kırşehir’le kurduğu bağın, akademik çalışmaların çok ötesinde olduğunu, Kırşehir’i, Kırşehirlileri ve Anadolu kültürünü içtenlikle benimsediğini anlattı, mütevazı kişiliği, çalışkanlığı ve insan ilişkilerindeki samimiyetiyle güzel hatıralar bıraktığını söyledi.

MASAKO OMURA: HAYATINI ANADOLU’YA ADADI

Dr. Sachihiro Omura’nın eşi Dr. Masako Omura, eşinin yaşamını arkeolojiye ve Anadolu’ya adadığını hatırlattı, "Bir aile babası olarak katı ama nazik bir eş, son yıllarda ise şefkatli bir dedeydi. Nihayetinde her şeyi arkeolojiye, Kaman’a ve Anadolu’ya bağlıydı’’ dedi. Dr. Masako Omura, eşi merhum Omura’nın, Anadolu'daki emeğinin, bu topraklarda ne kadar derin kökler saldığını bugün bir kez daha gördüğünü anlattı. Dr. Omura, Kalehöyük çalışmalarına verilen desteklerin devam etmesini dilerken daha yapılması gereken işler olduğunu söyledi. Dr. Masako Omura, halen Yassıhöyük kazılarının başkanlığını yürütüyor.

Anma töreninin sonunda Kalehöyük Sergi Salonu ile müze önündeki Kalehöyük Caddesi'ne, Dr. Sachihiro Omura’nın adı verildi ve açılışı gerçekleştirildi.

Etkinlikte Türk-Japon Vakfı Başkanı Nejat Bora Sayan, Türkiye İş Bankası Yönetim Kurulu Başkanı Adnan Bali adına İş Sanat Genel Müdürü Zuhal Üreten, Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdür Yardımcısı Bülent Gönültaş, JICA Türkiye Ofisi Başkanı Daisuke Watanabe birer konuşma yaptı. Japon Anadolu Arkeoloji Enstitüsü Başkanı Doç. Dr. Kimiyoshi Matsumura, Dr. Omura’nın hayatını anlatan bir sunum yaptı, Dr. Omura’nın bıraktığı boşluğu doldurmanın ne kadar zor olduğunu anlattı.

Neşet Ertaş’ın "Gönül Dağı"na yaslanan bu topraklar, artık bir Japon bilim insanının, ‘Ömer Ağa’ Dr. Sachihiro Omura’nın çalışkanlığını, insanlığını, iyiliklerini de hafızasına kazıdı.

BOZKIRIN İÇİNDE BİR JAPON BAHÇESİ

Dr. Sachihiro Omura’nın Kaman’daki en büyük mucizelerinden biri de şüphesiz muhteşem Japon Bahçesi. Japonya dışındaki en büyük Japon bahçelerinden biri olarak her yıl giderek artan sayıda ziyaretçinin ilgisini çeken Mikasanomiya Anı Bahçesi, bölge için de önemli bir rekreasyon alanı. Japon Anadolu Arkeoloji Enstitüsü Başkanı Doç. Dr. Kimiyoshi Matsumura, düğünleri öncesinde fotoğraf çektirmek için bahçeyi tercih eden çiftlerin sayısının giderek arttığına dikkat çekti. Bahçenin faunası düzenli aralıklarla Japonya’dan gelen uzmanların kontrolleriyle korunuyor.

Bozkırın kavurucu sıcağında, dağdan bulup getirdiği su kaynağıyla kurak topraklara hayat verdi; bugün bir çağlayandan yükselen o harika ezgiler, küçük göletin huzuru ve ağaçların gölgesi, Omura’nın bu topraklara olan aşkının en somut kanıtı.

Dr. Omura, aynı zamanda, yaşamının büyük bölümünü geçirdiği Türkiye ile Japonya arasındaki kültürel ilişkilerin gelişmesinde de önemli rol oynadı.