Erkek Neandertaller ve kadın Homo sapiens çiftleşmiş

GAZETE PENCERE - Yeni bir çalışmaya göre, Neandertal erkekler ile Homo sapiens kadınlar arasındaki eşleşmelerin daha yaygın olması, insan kromozomlarındaki “Neandertal çölleri”nin nedenini açıklayabilir.

Yeni bir antik ve modern genom çalışmasına göre, Neandertaller ile modern insanlar ilk kez bir araya geldiklerinde, daha çok Neandertal erkekler ile Homo sapiens kadınlar arasındaki eşleşmeleri tercih ettiler.

Arkeofili'de yer alan habere göre, bu bulgu, modern insanların (Homo sapiens) neden görece düşük düzeyde Neandertal geni taşıdığını ve bu genlerin neden bugün bazı topluluklarda bulunurken bazılarında bulunmadığını açıklamaya yardımcı oluyor.

İlk modern insan ve Neandertal genomlarının dizilenmesinden bu yana geçen 20 yılı aşkın süredir bilim insanları, modern insan genomunda Neandertal genlerinin nadir görüldüğü bölgeler olan “Neandertal çölleri” üzerine kafa yoruyordu. İki grup, atalarının yaklaşık 600.000 yıl önce ayrılmasının ardından birkaç farklı dönemde birbiriyle çiftleşti. Sonuç olarak bugün dünyadaki Afrika dışı insanların çoğu ortalama yüzde 2 Neandertal DNA’sı taşıyor. Bazı Afrika gruplarında ise bu oran yüzde 1,5’e kadar çıkabiliyor. Bu DNA, Avrasya’da Neandertallerle karışan ve daha sonra Afrika’ya geri dönen Homo sapiens gruplarından miras kaldı.

Ancak uzmanları asıl şaşırtan şey, Neandertallerden miras aldığımız genlerin diğer kromozomlarımızda daha fazla sayıda bulunmasına rağmen, X kromozomumuzda yalnızca çok küçük parçalarda görülmesi oldu. Her insanda en az bir kopyası bulunan cinsiyet kromozomu olan X kromozomu üzerinde, yaşayan hiçbir insanda Neandertal kökeni bulunmayan bölgeler var.

Pennsylvania Üniversitesi’nde popülasyon genetikçisi olan Alexander Platt, “Yıllarca bu çöllerin varlığını, bazı Neandertal genlerinin insanlar için biyolojik olarak ‘zehirli’ olduğunu varsayarak açıkladık. Türler ayrıştığında bu sık görülen bir durum. Bu yüzden bu genlerin sağlık sorunlarına yol açmış olabileceğini ve muhtemelen doğal seçilim yoluyla elendiğini düşündük” diyor

Ancak Science dergisinde yayımlanan bir çalışmada Platt ve meslektaşları, bu “Neandertal çölleri” için en makul açıklamanın aslında eş tercihi olduğunu ortaya koydu. Eş tercihi, cinsel seçilimin önemli bir evrimsel mekanizması. Biyologlar, eş tercihinin evrimsel sonucunu sıklıkla erkek tavus kuşunun büyük ve renkli kuyruğu ile örnekler. İlk insanlar ve Neandertaller de muhtemelen eşlerini belirli nedenlerle seçiyordu.

DNA'YA BAKIŞ...

Araştırmacılar, Neandertal atası taşımayan günümüz Afrika topluluklarından (!Xoo, Ju|’hoansi ve Khoisan dahil) 73 kadının genomunu analiz etti ve bunları birkaç Neandertal genomuyla karşılaştırdı. Öncelikle Neandertallerin X kromozomlarına baktılar ve burada, diğer Neandertal kromozomlarına kıyasla anlamlı ölçüde daha fazla modern insan kökeni bulunduğunu saptadılar. Bu sonuç, insan X kromozomunda Neandertal genlerinin eksik olmasının “uyumsuzluk”tan kaynaklanmadığını gösterdi. Eğer öyle olsaydı, bu durum Neandertal genlerinin modern insanlara sorun çıkardığını ve doğal seçilimle elendiğini düşündürürdü.

Araştırmacılar, Neandertallerde bulunan şaşırtıcı derecede yüksek miktardaki modern insan DNA parçalarının en iyi eş tercihiyle açıklanabileceği sonucuna vardı.

Dişiler iki X kromozomu taşırken erkekler yalnızca bir tane taşıdığı için, Homo sapiens dişileri ile Neandertal erkekleri arasındaki çiftleşmelerin tercih edilmiş olması, insan gen havuzuna daha az Neandertal X kromozomu girmesi anlamına gelirdi. Bu da araştırmacıların genomlarda belirlediği örüntüyü üretmiş olurdu.

Ancak bu eş tercihinin nedenleri ve hangi yönde işlediği hâlâ belirsiz. Platt, “Burada tam olarak kimin tercihinin ifade edildiğine dair hiçbir fikrim yok” diyor.

Neandertal Y kromozomu (erkek bireylerde bulunan iki cinsiyet kromozomundan biri) üzerine yapılan önceki araştırmalar, erkek Homo sapiens ile dişi Neandertaller arasında da çiftleşmeler yaşandığını gösteriyor. Ancak yeni çalışmadan anlaşıldığı kadarıyla, fiiliyatta Neandertal erkekler ile Homo sapiens kadınlar birbirini, dişi Neandertaller ile erkek Homo sapiens’in birbirini sevdiğinden daha çok sevmiş olabilir.

Platt, “Şu anda bunun ötesini ayırt etmemizi sağlayacak bir genetik imzaya sahip değiliz” diyor. Araştırmacılar, doğal seçilim, cinsiyet yanlılıkları, eş tercihi ve cinsiyete özgü göç gibi etkenlerin birleşerek insan genomundaki “Neandertal çölleri”ne katkıda bulunmuş olabileceği daha karmaşık evrimsel senaryoları da dışlamıyor.

Geçmişteki eş seçimini daha bütünlüklü anlayabilmek için Neandertal ve modern insan toplumlarının yapısına dair soruların da yanıtlanması gerekiyor; çünkü bu olguyu inceleyen antropologlar ve evrimsel biyologlar, eş seçiminin kısmen öğrenilen bir davranış olduğunu gösteriyor.

Platt, araştırma ekibinin “Neandertaller içindeki toplumsal yapıların ve cinsiyet rollerinin evrimini” incelemeyi planladığını, bunun “bu tabloya bir miktar ışık tutabileceğini” söylüyor. “Ama bunu bilmemize daha çok uzun bir yol var diye düşünüyorum.”