Dünyanın en büyük petrol rezervlerine sahip ülkeler hangileri?

GAZETE PENCERE - ABD ve İsrail’in İran'a saldırıları sonrası Hürmüz Boğazı'ndaki sevkiyatın aksaması ve petrol tesislerine yönelik saldırıların etkisiyle Brent petrol, bir haftada yüzde 40'tan fazla yükselerek 119 doları gördü. Bu, Kovid-19 pandemisinin başlangıcından bu yana kaydedilen en büyük günlük artış.

Peki, dünyanın en büyük petrol rezervlerine sahip ülkeler hangileri? Evrensel'in derlediği habere göre, dünyanın en büyük petrol rezervine sahip ülkeleri şöyle:

VENEZUALLA

Dünyanın en büyük petrol rezervine sahip ülkesi Venezuela, tam 303 milyar varillik devasa bir kaynağa sahip. Ancak bu petrol, Suudi Arabistan ya da Irak'taki gibi kuyudan fışkıran cinsten değil. Venezuela'nın petrolü, özellikle Orinoco Kuşağı'ndaki rezervler, pekmez ya da katran kıvamında. O kadar koyu ki, kuyudan çıkarmak için özel ısıtma sistemleri ya da kimyasal incelticiler kullanmak gerekiyor. Aksi halde boruların içinde donup kalıyor. Bu petrole “ağır petrol” deniyor. Bir başka özelliği ise içindeki yüksek kükürt oranı. Venezuela petrolü “ekşi” olarak sınıflandırılıyor, bu da işleneceği rafinerilerin çok daha dayanıklı malzemelerden yapılmasını zorunlu kılıyor.

SUUDİ ARABİSTAN

Venezuela’nın katran gibi ağır petrolünün aksine, dünyanın ikinci büyük petrol rezervine sahip Suudi Arabistan'da durum tam bir “petrol cenneti”ni andırıyor. Suudi Arabistan petrolü hafif ve akışkan, yer altından çıkarmak için ekstra çaba gerektirmiyor, adeta bir çeşmeden akar gibi yüzeye çıkıyor. İçindeki kükürt oranı çok düşük, bu yüzden “tatlı” petrol olarak adlandırılıyor. Çıkarma maliyeti varil başına 10 doların altında.

Suudi Arabistan günde yaklaşık 10-11 milyon varil petrol üretiyor.

Üretimin yaklaşık yüzde 60'ı, yani günde yaklaşık 7 milyon varil, doğrudan ham petrol olarak ihraç ediliyor. En büyük “müşteriler” Çin, Japonya, Hindistan, Güney Kore ve ABD.

İRAN

Dünyada en çok petrol rezervine sahip ülkeler sıralamasında Venezuela ve Suudi Arabistan'ın ardından üçüncü sırada İran geliyor. Yer altında tam 208 milyar varil petrol var, bu dünyadaki tüm petrolün yaklaşık yüzde 12’si! İran petrolü, Venezuela'nın katran gibi ağır petrolüyle Suudi Arabistan'ın hafif petrolü arasında, "orta-ağır" ve "orta-ekşi" bir konumda. Yani ne çok akıcı ne de pekmez gibi; ne çok temiz ne de çok kükürtlü. Bu aslında İran petrolünün esnek bir ürün olmasını sağlıyor, dünyadaki pek çok farklı rafineri tipinde işlenebiliyor.

İran'ın petrolü, Çin'in doğusundaki Şandong bölgesinde bulunan küçük, bağımsız rafinerilere gidiyor. Bu küçük rafineriler, ucuz petrol bulmak için İran ham petrolüne yöneliyor.

İran, Venezuela'nın katran gibi petrolünü incelten kimyasalları sağlıyor, karşılığında Venezuela'nın ağır petrolünü alıp Çin'e satıyor.

Dünyada satılan petrolün yaklaşık yüzde 20'si bu boğazdan geçiyor. İran, elindeki bu coğrafi kozla “Benim petrolümü satamazsam, kimse satamaz” mesajı veriyor.

KANADA

Dünyanın en büyük dördüncü petrol rezervine sahip Kanada, ilginç bir petrol hikayesine sahip. Venezuela ve Suudi Arabistan'ın aksine, Kanada'nın petrolünün büyük kısmı yerin altında göller halinde değil, kumun içinde saklı. 163 milyar varillik devasa rezervin yaklaşık 159 milyar varili, yani yüzde 97'si petrol kumullarından oluşuyor. Bu petrol o kadar ağır ve katran gibi ki, kendi kendine akmıyor. Uzmanlar buna “bitüm” diyor, yani asfaltın ham maddesi. Çıkarmak için iki yöntem kullanılıyor: Dev kamyonlarla kumlu toprağı kazıp sıcak suyla yıkamak ya da yeraltına yüksek basınçlı buhar basarak petrolü ısıtıp akışkan hale getirmek.

Kanada petrolünün tek büyük müşterisi ABD. Günde yaklaşık 4 milyon varil petrol boru hatlarıyla güney komşusuna gidiyor.

Amerikalılar bu ağır petrolü kendi hafif petrolleriyle karıştırarak benzin ve motorine dönüştürüyor. Kanada, ABD'nin en büyük yabancı petrol tedarikçisi, Suudi Arabistan’dan bile daha fazla petrol satıyor.

IRAK

Dünyanın en büyük petrol rezervlerine sahip ülkeler sıralamasında Irak tam 145 milyar varille beşinci sırada yer alıyor. Üstelik günde yaklaşık 4.27 milyon varil üretimle, Suudi Arabistan'dan sonra OPEC'in en büyük ikinci üreticisi. Irak'ın iki önemli petrolü var: Güneyde Basra petrolü, kuzeyde ise Kerkük petrolü. Basra Orta Ham Petrolü, yaklaşık 34 derece API yoğunluğuna sahip, yani ne çok hafif ne de çok ağır. İçindeki kükürt oranı düşük olduğu için "tatlı" sınıfına giriyor.

Benzin, motorin, jet yakıtı ve gazyağı üretiminde ana hammadde.

Yüksek kükürt içeriği sayesinde, bazı özel asfalt türlerinin performansını artırmak için katkı maddesi olarak kullanılıyor.

Yağlayıcılar ve diğer endüstriyel ürünlerin üretiminde kullanılıyor.

Irak petrolünün yüzde 70'i Asya pazarına (Çin ve Hindistan), kalan yüzde 30'u Avrupa ve ABD'ye gidiyor.

BAE

Birleşik Arap Emirlikleri (BAE), dünyanın en büyük altıncı petrol rezervine sahip ülkesi. Ama BAE'yi asıl özel kılan şey, petrolünün kalitesi. BAE’nin petrolü Murban, 40 derece API yoğunluğuyla Avrupa'nın referans petrolü Brent'ten bile daha hafif. İçindeki kükürt oranı sadece yüzde 0.7 civarında, bu da onu “tatlı” petrol sınıfına sokuyor.

BAE içindeki istasyonlarda satılan benzin ve motorin, Murban petrolünden üretiliyor.

Murban, rafine edildiğinde jet yakıtına dönüşüyor. BAE'den kalkan uçakların kanatlarında bu petrol var.

Murban'dan üretilen "Voyager" markalı motor yağları, 14 ülkeye ihraç ediliyor.

Plastikten gübreye kadar birçok sanayi ürününün hammaddesi.

Günde 1.4 milyon varil Murban'ın 1.2 milyon varili Japonya, Tayland, Hindistan, Çin, Güney Kore ve Singapur'a gidiyor.

KUVEYT

Dünyanın en büyük yedinci petrol rezervine sahip Kuveyt, yıllardır tek tip petrol satmak zorunda kalıyordu. Ama işler değişti. 101.5 milyar varillik dev rezerviyle artık iki farklı ürün sunuyor: Geleneksel Kuveyt petrolü (31 API, yüzde 2.5 kükürt) ve yeni süper hafif kardeşi (48 API, yüzde 0.35 kükürt). Süper hafif petrolün, Cezayir'in Sahra Blend'i ve Malezya'nın Tipas petrolüyle yarışacak kalitede olduğu söyleniyor. Yani hem çok hafif hem de çok “tatlı” bir petrol.

Klasik Kuveyt petrolü rafinerilerde işlenerek benzin, motorin, jet yakıtı ve fuel-oil üretiminde kullanılıyor. Ağırlıklı olarak Asya'ya (Japonya, Güney Kore, Çin, Hindistan) gidiyor.

Süper hafif Kuveyt petrolünden (48 API), çok kaliteli benzin çıkıyor.

Petrokimya sanayisinde plastik ve kimyasal üretiminde kullanılan naftanın hammaddesi.

Ağır petrolleri hafifletmek ve kalitesini artırmak için kullanılıyor.

Bu yeni petrol, normal Kuveyt petrolünden varil başına 5-6 dolar daha pahalı satılıyor.

RUSYA

Dünyanın en büyük sekizinci petrol rezervine sahip Rusya’nın, 80 milyar varillik rezervi var. Rusya aynı zamanda dünyanın en büyük ikinci ham petrol ihracatçısı.

Günde 1.1 milyon varille Avrupa'nın motorin ihtiyacının yüzde 10'unu karşılıyor. Avrupalı tırların, traktörlerin ve otomobillerin deposundaki yakıtın onda biri Rusya'dan!

Günde 650 bin varil gemilerde ve sanayi tesislerinde kullanılıyor.

Günde 500 bin varil nafta, petrokimya sanayisinde plastik ve kimyasal üretiminin hammaddesi.

Günde 280 bin varil vakum gaz yağı (VGO), rafinerilerde benzin üretimini artırmak için kullanılıyor.

Az miktarda benzin, LPG, jet yakıtı ve çimento fabrikalarında kullanılan petrol koku da ihraç ediliyor.

ABD

Amerika Birleşik Devletleri, dünyanın en büyük dokuzuncu petrol rezervine sahip ama asıl önemlisi dünyanın en büyük petrol üreticisi konumunda. ABD'nin ünlü petrolü WTI (West Texas Intermediate), 39.6 derece API yoğunluğuyla hafif, yüzde 0.24 kükürt oranıyla tatlı ve açık sarı rengiyle saflığın göstergesi. Bir varilinden diğer petrollere göre daha fazla ve kaliteli benzin elde ediliyor. Bir diğer ünlü petrol Bakken ise 41-43.7 API ile WTI'den bile hafif, yüzde 0.12 kükürtle neredeyse sıfır kükürtlü.

Hafif ve tatlı özelliği sayesinde yüksek miktarda ve kaliteli benzin elde ediliyor. Amerikalı sürücülerin deposundaki benzinin büyük kısmı bu petrolden geliyor.

Orta distilat ürünleri olarak motorin ve jet yakıtı üretiminde ideal hammadde.

Nafta fraksiyonu, plastik ve kimyasal üretiminde kullanılıyor. Günlük hayatta kullanılan birçok plastik ürünün hammaddesi ABD petrolü.

Dünyanın dört bir yanındaki rafineriler, kendi ağır ve ekşi petrollerini iyileştirmek için ABD petrolüyle karıştırıyor. Özellikle Kanada'nın ağır petrolü (WCS) ile karıştırılıyor.

40 yıllık ihracat yasağının 2015'te kalkmasıyla artık Avrupa, Asya (Çin, Japonya, Güney Kore, Hindistan), Güney Amerika ve Afrika'ya gidiyor.

LİBYA

Dünyanın en büyük onuncu petrol rezervine sahip Libya, 48 milyar varille Afrika kıtasının en zengin petrol ülkesi. Libya’nın elinde birbirinden çok farklı özelliklerde petrol var: Brega (42.4 derece API ile süper hafif, yüzde 0.9 kükürt), Nafoora (35 derece API ile hafif) ve Bouri (25.8 derece API ile ağır, yüzde 1.86 kükürt). Libya genel olarak hafif ve tatlı petrol üreticisi olarak biliniyor, API yoğunluğu 35-44 derece arasında, değişiyor.

Libya'nın hafif petrolü, Avrupa'daki rafinerilerde işlenerek benzin, motorin ve jet yakıtına dönüşüyor. İtalya, İspanya ve Fransa bu petrole sıkı sıkıya bağlı. İhracatın yüzde 85'i Avrupa'ya gidiyor.