AİHM'den Türkiye'ye İmamoğlu soruları: Politik amaçlı tutuklama iddiası

GAZETE PENCERE - Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) öncelikli inceleme kararı aldığı tutuklu İBB Başkanı ve Cumhurbaşkanı adayı Ekrem İmamoğlu’nun bireysel başvurusuyla ilgili hükümetten açıklama istedi.

Bu kapsamda yanıtlanması istemiyle 6 soru yöneltti.

POLİTİK AMAÇLI TUTUKLAMA İDDİASI

İmamoğlu tarafından yapılan bu başvuruyu standart bir tutuklama itirazından ayıran durumlar var.

Mahkeme, devletin uyguladığı tutuklamanın siyasi saiklerle yapılıp yapılmadığını sorguladı. Bu soru AİHS'nin 18. maddesini akıllara getirdi.

Öte yandan Bu durum, Mahkeme'nin Ekrem İmamoğlu’nun başvurusunda yer alan, davanın arka planındaki siyasi motivasyon iddialarını ciddiye aldığını gösteriyor.

Bu soru yöneltilirken eski HDP Eş Genel Başkanı Selahattin Demirtaş hakkında, yargılanmasının siyasi olduğuna dair karar da hatırlatıldı.

CUMHURBAŞKANLIĞI ADAYLIĞI VE SEÇİLME HAKKI

Dosyadaki en önemli ve davanın merkezini oluşturan adım 6. soru. Söz konusu soru Türkiye’den yapılan başvurular içerisinde ilk kez yöneltiliyor.

Mahkeme, İmamoğlu hakkında yürütülen ceza yargılamasının ve tutukluluk halinin siyasi amaçlarla uygulandığı iddiasını doğrudan cumhurbaşkanlığı seçimlerindeki adaylığı ve seçim sürecine aktif katılımına engel olup olmadığı ekseninde sorguluyor.

Bu sorunun sorulma şekli, eğer iktidar doyurucu bir yanıt vermezse AİHM'in meseleyi, doğrudan demokratik süreçlere müdahale ve siyasi temsil hakkının engellenmesi olarak görebileceğini ortaya koyuyor.

AİHM, bu dosyada olduğu gibi resmi olarak öncelikli inceleme kararı verdiği başvurularda genellikle birkaç ay içerisinde karar veriyor.

Burada ortalama süre 6 hafta.

AİHM DİĞER SORULARI İSE ŞÖYLE

Tüm tutuklama itirazlarında yöneltilen, İmamoğlu davasında da yer alan diğer dört soru ise şu eksende:

Usul: Davayı bize getirmeden önce Türkiye'deki tüm mahkeme yollarını doğru şekilde bitirdiniz mi?

Delil: Tutuklama yapılırken elde gerçekten somut bir delil var mıydı, yoksa şüphe yeterli değil miydi?

Gerekçe ve Süre: Hakimler tutuklama kararlarında geçerli sebepler sundu mu ve bu kişi çok mu uzun süre içeride kaldı?

Savunma Hakkı: Avukat dosyayı inceleyebildi mi ve Anayasa Mahkemesi bu başvuruyu yeterince hızlı inceledi mi?

18. MADDE NEDİR?

Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin (AİHS) 18. Maddesi, devletlerin temel hak ve özgürlüklere getirdiği kısıtlamaların sınırlarını belirleyen ve "yetkinin kötüye kullanılmasını" yasaklayan maddedir.

Maddenin tam metni şu şekildedir:

"Anılan hak ve özgürlüklere bu Sözleşme hükümleri ile izin verilen kısıtlamalar, öngörüldükleri amaç dışında uygulanamaz.

Bu maddenin temel özellikleri ve amacı şunlardır:

Örtülü Amaç Yasağı: Devletler, bir hakkı kısıtlarken sözleşmede belirtilen meşru bir sebebi (örneğin; kamu güvenliği) öne sürüp, aslında siyasi bir amaç veya art niyet güdemezler.

Siyasi Saik Vurgusu: AİHM içtihatlarında 18. madde ihlali, genellikle devletin bir kişiyi susturmak, cezalandırmak veya siyasi çoğulculuğu bastırmak amacıyla hukuki süreçleri araç olarak kullanması durumunda tespit edilir.

Tamamlayıcı Karakter: Bu madde tek başına değil, her zaman Sözleşme'nin kısıtlamaya izin veren başka bir maddesiyle (örneğin; özgürlük ve güvenlik hakkını düzenleyen 5. madde) birlikte ileri sürülür ve incelenir.