BM verileri ne diyor?

BÜŞRA CEBECİ

GAZETE PENCERE - CHP Grup Başkanvekili Murat Emir, İsrail Merkez İstatistik Bürosu’nun şubat ayı dış ticaret verilerine dayanarak Türkiye’den İsrail’e ticaretin sürdüğünü açıkladı. Emir, Türkiye’den erişime engellendiğini söylediği verilerde, Şubat 2026’da Türkiye’den İsrail’e 94 milyon dolarlık ihracat yapıldığını, Ocak-Şubat 2026 toplamının ise 176 milyon dolara ulaştığını belirtti.

Emir, makine ve ekipman, baz metaller, tekstil, taş-çimento-cam ve plastik gibi kalemlerde ticaretin devam ettiğini söyledi. Bu açıklamanın ardından Ticaret Bakanlığı yazılı bir açıklama yaparak iddiaları yalanladı. Bakanlık, 2 Mayıs 2024’ten bu yana İsrail’le ihracat, ithalat, transit ticaret ve serbest bölge işlemlerinin tamamen durdurulduğunu, gümrük sisteminin kapalı olduğunu ve İsrail’e yönelik hiçbir gümrük beyannamesi tescil edilmediğini savundu.

BAKANLIK: İSRAİL İLE TİCARET SIFIR

Bakanlık açıklamasında, İsrail’le ticaretin tamamen durduğunu vurgularken, verilerde görülen hareketliliğin İsrail’le değil Filistin’e yönelik sevkiyatlardan kaynaklandığını öne sürdü. Açıklamada, Filistin’in limanı ve gümrüğü olmadığı için bu ülkeye yapılan ve ayda 50-60 milyon dolar civarında olduğu belirtilen ihracatın İsrail’in iki limanı üzerinden gerçekleştiği ifade edildi.

COMTRADE VERİLERİ FARKLI TABLO ÇİZİYOR

Ancak Birleşmiş Milletler’in Comtrade veri tabanında yer alan kayıtlar, tartışmayı büyütecek başka bir tablo ortaya koydu. İsrail’in Comtrade sistemine bildirdiği verilere göre, ticaret yasağının başladığı mayıs 2024’ten 2025 Kasım ayına kadar Türkiye’nin İsrail’e yapılan ihracat bir ay bile kesilmedi. Bu dönemde İsrail’in Türkiye’den yaptığı toplam ithalat 3 milyar 251 milyon 338 bin dolar olarak kayıtlara geçti.
İsrail’in Türkiye’den ithalatı, yasağın yürürlüğe girdiği 2024 mayıs ayından itibaren her ay devam etti. 2024 Haziran’da 120 milyon 790 bin dolar olan ithalat, temmuzda 158 milyon 727 bin dolara, ağustosta 174 milyon 38 bin dolara, eylülde 217 milyon dolara yükseldi.

2025 boyunca da aylık ithalat 138 milyon dolar ile 254 milyon dolar bandında sürdü. Veriler, ticaretin kesintisiz biçimde devam ettiğini gösterdi. Verilere göre 2024’ün Haziran-Aralık döneminde İsrail’in Türkiye’den ithalatı 1 milyar 128 milyon 750 bin dolar oldu. 2025’in Ocak-Kasım döneminde ise bu rakam 1 milyar 947 milyon 788 bin dolara çıktı. Böylece yasak kararının ardından geçen dönemde toplam tutar 3 milyar doların üzerine ulaştı.

FİLİSTİN SAVUNMASI RAKAMLARLA ÖRTÜŞMÜYOR

Comtrade verilerindeki dikkat çekici bir başka unsur ise Filistin kalemi oldu. Ticaret Bakanlığı, İsrail hanesinde görülen ticaretin aslında Filistin’e yapılan sevkiyatlardan kaynaklandığını savunsa da Türkiye’nin Filistin’e ihracatı da aynı veri tabanında ayrı bir kalem olarak yer alıyor. Buna göre Türkiye’nin 2025 Ocak-Kasım döneminde Filistin’e ihracatı 481 milyon 413 bin 309 dolar seviyesinde gerçekleşti.
Veriler, ticaret yasağının ilan edildiği Mayıs 2024-Kasım 2025 döneminde İsrail’in Türkiye’den ithalatının 3 milyar 251 milyon 338 bin dolar seviyesinde gösterirken, Türkiye’nin aynı dönemde Filistin’e ihracatı 1 milyar 230 milyon 497 bin 939 dolar olarak kayda geçti. İki veri arasında 2 milyar doları aşan fark oluştu. Uzmanlar, Filistin’e ‘ihracat’ şeklinde görünen rakamın içerisinde, Filistin’e gönderilen yardımların da yer alabileceğini söylüyor.

ÜÇÜNCÜ ÜLKELER ÜZERİNDEN SATILAN MALLAR, TÜRKİYE’NİN HANESİNE YAZILIYOR

Birleşmiş Milletler verilerinde Türkiye tarafında İsrail ile ticaret sıfır görünse de, bu tablo Türkiye menşeli ürünlerin İsrail’e ulaşmadığı anlamına gelmiyor. Türkiye’nin beyan etmediği ticaret, İsrail’in ithalat kayıtlarında görünmeye devam ediyor olabilir. Zira üçüncü ülkeler üzerinden sevk edilen ürünler de menşe ülkesine göre kayda geçiriliyor. Bu durumda, başka bir ülke üzerinden İsrail’e ulaşan Türkiye menşeli mallar, İsrail istatistiklerinde yine Türkiye hanesinde yer alıyor.