TÜİK Gençlik Raporu: Türkiye yaşlanıyor, gençler 'yapay zekâ' ve 'hizmet' diyor!

GAZETE PENCERE - Türkiye İsta­tistik Kurumu (TÜİK), 15-24 yaş grubu genç nüfusa iliş­kin, mevcut araştırmalar ve idari kayıtlardan yararlana­rak oluşturduğu ve demogra­fik yapı, eğitim, işgücü, mut­luluk, memnuniyet, şiddet, yapay zekâ vb. hususları içe­ren Gençlik Araştırması’nın 2025 sonuçlarını açıkladı.

Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi (ADNKS) sonuçla­rına göre Türkiye’nin 2025 sonu itibarıyla 86 milyon 92 bin 168 kişi olan nüfusunun 12 milyon 708 bin 348’ini 15- 24 yaş grubundakiler oluş­turdu. Genç nüfusun yüz­de 51,2’si erkek, yüzde 48,8’i ise kadın. Birleşmiş Millet­ler (BM) tanımına göre 15-24 yaş grubunu kapsayan genç nüfus, 1950’de toplam nü­fusun yüzde 20,8’ini oluştu­rurken bu oran, 2025 yılında yüzde 14,8’e düştü. 2025 iti­barıyla genç nüfusun yüzde 30,3’ü 15-17 yaş, yüzde 20,4’ü 18-19, yüzde 29,2’si 20-22 ve yüzde 20,1’i ise 23-24 yaş grubunda.

Genç nüfus oranının en yüksek olduğu il, yüzde 20,4’le Şırnak. Bu ili yüzde 20 ile Hakkâri, yüzde 19,8’le Siirt iz­liyor. Bu oranın en düşük ol­duğu il ise yüzde 11,7 ile Ba­lıkesir. Bu ili yüzde 11,9’la Ordu ve yüzde 12 ile Muğla takip ediyor. Çalışma çağının başlangıcı olan 15 yaşındaki gençler için beklenen yaşam süresi 64,3 yıl. Bu süre erkek­ler için 61,7 yıl ve kadınlar için 66,9 yıl düzeyinde. Diğer bir ifade ile 15 yaşına ulaşan genç kadınların genç erkeklerden ortalama 5,2 yıl daha fazla ya­şayacağı tahmin ediliyor.

Nüfus projeksiyonlarının demografik göstergelerdeki mevcut yapının devam ede­ceğini varsayan ana senaryo­suna göre genç nüfus oranı­nın 2030 yılında yüzde 14,8, 2040’ta yüzde 12,2, 2060’ta yüzde 10,3, 2080’de yüzde 8,8 ve 2100 yılında yüzde 9,6 olacağı öngörülüyor. Doğur­ganlık göstergelerin­deki hızlı düşüş eği­liminin devam ede­ceğini varsayan düşük senaryoya göre ise genç nüfus oranının 2030’da yüz­de 14,8, 2040’ta yüzde 12,4, 2060’ta yüzde 9,2, 2080’de yüzde 7,2’ye düşeceği ve 2100 yılında da yüzde 7,2 olacağı tahmin ediliyor. Ancak do­ğurganlığı artırıcı önlemle­rin etkili olacağını varsayan yüksek senaryoya göre genç nüfus oranının 2030’da yüz­de 14,8, 2040’ta yüzde 12, 2060’da yüzde 11,1, 2080’de yüzde 9,8, 2100 yılında yüzde 11,4 olacağı öngörülüyor.

ORAN AB ÜLKELERİNDEN YÜKSEK

Türkiye’de genç nüfus oranı gerilemekle birlikte AB üyesi 27 ülkeye göre daha yüksek. 2025 yılında AB ortalamasın­da yüzde 10,7 olan genç nüfus oranı üye ülkeler arasında en yüksek genç yüzde 12,7 ile İr­landa, yüzde 12,2 ile Hollan­da ve Danimarka’da. Genç nü­fus oranının en düşük olduğu ülkeler ise yüzde 9,4’le Malta, yüzde 9,5’le Bulgaristan, yüz­de 9,7 ile Litvanya. Genç nüfus oranı dünya ortalamasında ise 2025 itibarıyla yüzde 15,6 oldu. Türkiye’nin genç nüfus oranın dünya genç nüfus orta­lamasının az farkla altında ol­duğu görüldü.

NE-Nİ GENÇLİĞİ YÜZDE 23,3

Hane halkı İşgücü Araştır­ması sonuçlarına göre genç­lerde 2024 yılında yüzde 47,2 olan iş gücü­ne katılma ora­nı 2025 yılında yüzde 47,6’ya çık­tı. Bu oran genç er­keklerde yüzde 59,5’ten yüzde 60,1’e, genç kadınlarda yüzde 34’ten yüzde 34,3’e yük­seldi. Gençlerde 2024 yılında yüzde 16,3 olan işsizlik ora­nı, 2025’te yüzde 15,3’e gerile­di. İşsizlik oranı genç erkek­lerde yüzde 13,1’den yüzde 11,7’ye, genç kadınlarda yüz­de 22,3’ten yüzde 22,1’e düş­tü. Ne eğitimde ne istihdam­da olan gençlerin oranı ise 2024 yılındaki yüzde 22,9 dü­zeyinden 2025’te yüzde 23,3’e yükseldi. Bu oran genç erkek­lerde yüzde 16,2’den yüzde 16,3’e, genç kadınlarda yüzde 30,1’den yüzde 30,9’a çıktı.

ÇALIŞAN GENÇLERİN YÜZDE 57,9’U HİZMET SEKTÖRÜNDE

Hane halkı İşgücü Araştır­ması sonuçlarına göre genç nüfusta 2024 yılında yüz­de 39,5 olan istihdam ora­nı, 2025 yılında yüzde 40,3’e yükseldi. İstihdam oranı genç erkeklerde yüzde 51,7’den yüzde 53’e, genç kadınlarda yüzde 26,4’ten yüzde 26,7’ye çıktı. Çalışan gençlerin yüz­de 11,6’sı tarım, yüzde 30,5’i sanayi, yüzde 57,9’u ise hiz­met sektöründe yer alıyor. Genç erkeklerin yüzde 11’i ta­rım, yüzde 36,6’sı sanayi, yüz­de 52,4’ü hizmet; genç kadın­ların ise yüzde 12,9’u tarım, yüzde 17,7’si sanayi ve yüzde 69,5’i hizmet sektöründe.

GENÇLERİN YÜZDE 54,4’Ü MUTLU

Yaşam Memnuniye­ti Araştırmasına göre 2025 yılında 18-24 yaş gru­bunda mutlu hissedenler yüzde 54,4, mutsuz hisseden­ler ise yüzde 11,9. Bu yaş gru­bundaki erkek nüfusta ken­dini mutlu hissedenler yüz­de 52,3, mutsuz hissedenler yüzde 13,3; kadın nüfusta mutlu hissedenler yüzde 56,7, mutsuz hissedenler yüzde 10,4 oldu.

Gençlerin mutluluk kayna­ğı olarak sağlık, yüzde 38,8’le ilk sırada yer aldı. Bunu, yüz­de 22,8’le başarı, yüzde 16,6 ile para izledi. Mutluluk kay­nağı cinsiyete göre incelendi­ğinde, genç erkeklerde yüzde 33,7 ile ilk sırayı sağlık alır­ken bunu yüzde 24,2 ile pa­ra ve yüzde 21,9’la başarı izle­di. Genç kadınlarda da yüzde 44,2 ile ilk sırayı sağlık alır­ken bunu yüzde 23,8’le başa­rı ve yüzde 20,1’le sevgi takip etti.

18+ yaş gençlerde genel sağlık durumundan memnu­niyet yüzde 87,2 ile genel nü­fustaki yüzde 68,6’lık oranın üzerinde. Bu oran genç er­keklerde yüzde 88,2, genç ka­dınlarda yüzde 86,2. Gençle­rin yüzde 75,5’i çalıştığı işin­den, yüzde 52’si elde ettiği kazançtan memnun. Çalışı­lan işten memnuniyet genç erkeklerde yüzde 77,5, ka­dınlarda yüzde 70,8, elde edi­len kazançtan memnuniyet ise erkeklerde yüzde 54, genç kadınlarda yüzde 47,5. Genç­lerin yüzde 73’ü şimdiye ka­dar almış olduğu eğitimden memnun. Bu oran genç er­keklerde yüzde 72,3, genç ka­dınlarda yüzde 73,7.

Türkiye Kadına Yönelik Şiddet Araştırması, 2024 yılı sonuçlarına göre son 12 ayda en fazla şiddete maruz kalan­ların, 15-24 yaş grubundaki genç kadınlar olduğu görül­dü. Genç kadınlara yönelik şiddet türleri arasında yüz­de 15,2 ile psikolojik şiddet ilk sırayı alırken, bunu yüzde 7,3 ile dijital şiddet, yüzde 5,8 ile ısrarlı takip, yüzde 4,6 ile ekonomik şiddet, yüzde 3,8 ile fiziksel şiddet ile yüzde 1,8 ile cinsel şiddet izledi.

YAPAY ZEKÂ KULLANMA ORANI YÜZDE 39,4

2025 yılında inter­net kullanan bireyler­den üretken yapay zekâ kullandığını beyan eden 16- 24 yaş grubundaki gençle­rin oranı yüzde 39,4 oldu. Bu oranın genç erkeklerde yüz­de 38,3, genç kadınlarda ise yüzde 40,5 olduğu görüldü. Gençlerin yüzde 75,3’ü özel amaçlar için, yüzde 53,9’u örgün eğitim, yüzde 19,7’si ise mesleki ve iş amaçlı ya­pay zekâ kullanıyor. Yapay zekâ kullanmayan gençle­rin kullanmama nedenle­rinde yüzde 80,7 ile ihti­yaç duymama en bü­yük oranı oluşturuyor. Yüzde 8,2’lik kesimin nasıl kullanılacağı­nın bilmeme, yüz­de 8,1’inin varlı­ğından haberdar olmama ve yüz­de 2,8’lik bir ke­simin de gizlilik, güvenlik veya em­niyetle ilgili kaygı­lar nedeniyle yapay zekâ kullanmadığı saptandı.

EVLENME ORANI GENÇ KADINLARDA ERKEKLERİN 3,5 KATI

Genç nüfus yasal medeni duruma göre incelendiğinde, cinsiyetler arasında önemli farklılıklar olduğu görüldü. Genç erkek nüfusun 2025 yılında yüzde 96,8’inin hiç evlenmemiş, yüzde 3,1’inin evli, yüzde 0,1’inin boşanmış olduğu görülürken genç kadın nüfusun yüzde 88,9’unun hiç evlenmemiş, yüzde 10,7’sinin evli, yüzde 0,4’ünün ise boşanmış olduğu belirlendi.

EN FAZLA GÖÇ EĞİTİM NEDENİYLE

Türkiye’de 2024 yılında en fazla göç hareketliliğinin yaşandığı 15-24 yaş grubunun göç etme nedenlerinin başında eğitim geldi. Anılan yılda gençlerin 448 bin 826’sının eğitim, 102 bin 660’ının işe başlamak veya iş bulmak ve 79 bin 831’inin ise aile bireylerinden birine bağımlı göç nedeniyle göç ettiği görüldü. Türkiye’de yükseköğretim net okullaşma oranı, 2024/’25 öğretim yılında yüzde 46,3 düzeyinde oluştu. Yükseköğretim net okullaşma oranı erkeklerde yüzde 39,9 olurken, kadınlarda ise bu oranın yüzde 53’le çok daha yüksek olduğu dikkati çekti.