Yapay zekâ düşünme becerimizi köreltiyor mu?

GAZETE PENCERE- Yapay zekâ saniyeler içinde metin yazıyor, kitapları özetliyor, seçenekleri karşılaştırıyor ve karar süreçlerine yardımcı oluyor. Ancak bu kolaylık, insanın kendi başına düşünme, sorgulama ve problem çözme becerilerini nasıl etkiliyor?

Üsküdar Üniversitesi Sosyoloji Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Ebulfez Süleymanlı, yapay zekânın yalnızca bilgiye erişimi değil, insanın bilgiyle ve düşünceyle kurduğu ilişkiyi de değiştirdiğine dikkat çekiyor.

Süleymanlı, “Sorun yapay zekanın bunları yapabilmesi değil. Asıl mesele, kendi yapmamız gereken zihinsel işleri hangi noktadan itibaren ona bırakmaya başladığımızdır. Özellikle yeni kuşaklar açısından bu durum, düşünme, sorgulama ve problem çözme becerilerinin yeterince gelişmeden zayıflaması riskini taşımaktadır.” dedi.

YAPAY ZEKÂ TEK BAŞINA SORUMLU DEĞİL

Bazı ülkelerde IQ testlerindeki kuşaklar arası yükselişin yavaşladığı veya kimi bilişsel alanlarda tersine döndüğüne ilişkin araştırmalar bulunduğunu belirten Süleymanlı, bu gelişmenin doğrudan yapay zekâya bağlanamayacağını vurguladı.

“Bunu doğrudan yapay zekaya bağlamak belki doğru olmaz. Çünkü bu eğilimlerin bir bölümü üretken yapay zekanın yaygınlaşmasından çok önce başlamıştı.” diyen Süleymanlı; eğitim kalitesi, sosyal medya ve ekran kullanımı, dikkat dağınıklığı ile uzun metin okuma alışkanlıklarındaki değişimin de birlikte değerlendirilmesi gerektiğini söyledi.

“BİLGİYE DAHA HIZLI ULAŞMAK, DAHA İYİ DÜŞÜNMEK ANLAMINA GELMEZ”

Özellikle öğrencilerin birkaç saniyede ödev hazırlayabilmesi veya bir kitabı okumadan özetine ulaşabilmesinin öğrenme sürecini değiştirebileceğini belirten Süleymanlı, “Bilgiye daha hızlı ulaşmak, daha iyi düşünmek anlamına gelmez. Çünkü öğrenme yalnızca doğru cevabı bulmak değildir. Öğrenme; aramak, yanılmak, karşılaştırmak, şüphe etmek ve yeniden düşünmektir.” ifadelerini kullandı.

YAPAY ZEKÂYA “BENİM DÜŞÜNCEME İTİRAZ ET” DEYİN

Süleymanlı’ya göre çözüm yapay zekâdan uzaklaşmak değil, kullanım biçimini değiştirmek. “Mesele onu düşüncenin yerine değil, düşüncenin ortağı haline getirmektir.” diyen Süleymanlı, yapay zekâya yöneltilen sorular için şu yaklaşımı önerdi:

“Benim yerime düşün” yerine “Benim düşünceme itiraz et”, “Bana doğru cevabı ver” yerine “Başka hangi bakış açıları mümkün?”, “Benim için karar ver” yerine ise “Burada neyi gözden kaçırıyorum?”

Süleymanlı, tartışmayı şu soruyla özetledi: “Çünkü geleceğin temel sorusu makinelerin ne kadar akıllı olacağı değildir. Asıl soru şudur: Yapay zeka bizim yerimize düşündükçe, biz kendimiz düşünmeye devam edecek miyiz?”