Bu sorunun yanıtı belli oldu: 'Neden emekli maaşım arkadaşımınkinden daha düşük?'

GAZETE PENCERE - 'Neden emekli maaşım arkadaşımınkinden daha düşük?' Bu soru yıllardır emeklililerin sorduğu sorular arasında yer alıyor. Peki bu sorunun yanıtı ne?

Emekliler arasında sık yapılan bu karşılaştırmanın yanıtı, emekli aylığının hesaplanma yönteminde yatıyor.

Toplam prim ödeme gün sayısı önemli olmakla birlikte tek başına emekli maaşını belirlemiyor. Çalışma hayatı boyunca SGK'ya hangi kazanç üzerinden prim bildirildiği ve bu primlerin hangi dönemlere ait olduğu da hesaplamayı etkiliyor.

Bu nedenle iki kişinin prim günlerinin aynı olması, aynı emekli aylığını alacakları anlamına gelmiyor.

Emekli aylığındaki farkın önemli nedenlerinden biri prime esas kazanç... SGK'ya göre prime esas kazanç, sigorta primlerinin hesaplanmasında dikkate alınan kazançları ifade ediyor.

Dolayısıyla iki çalışanın örneğin 7 bin prim günü bulunması, çalışma hayatları boyunca SGK'ya aynı kazanç üzerinden bildirildikleri anlamına gelmiyor.

UZUN YILLAR YÜKSEK KAZANÇ...

Dünya'da yer alan habere göre, bir çalışanın primleri uzun yıllar daha yüksek kazanç üzerinden, diğerinin primleri ise daha düşük kazanç üzerinden bildirilmiş olabilir.

Prim günü aynı olsa bile bu fark emekli aylığı hesabına yansıyabiliyor.

Emekli aylığı hesabını karmaşık hale getiren bir başka unsur ise çalışma hayatının hangi dönemlerde geçtiği.

Özellikle uzun yıllardır sigortalı olanlarda hizmet süreleri farklı hesaplama dönemlerine dağılabiliyor.

SGK'nın aylık hesaplama sisteminde 2000 yılından önceki dönem, 2000 ile 2008 arasındaki dönem ve Ekim 2008 sonrası dönem için farklı hesaplama kuralları bulunuyor.

Bu nedenle aynı toplam prim gününe sahip iki kişinin primlerinin bu dönemlere dağılımı farklıysa aylıkları da farklılaşabiliyor.

ÖRNEKLERLE KARŞILAŞTIRMA

Örneğin bir kişinin çalışma süresinin daha büyük bölümü 2000 öncesinde, diğerinin ise 2008 sonrasında geçmiş olabilir.

Sonuçta kağıt üzerinde toplam prim günleri eşit görünse bile emekli aylığı hesabına giren yapı aynı olmayabilir.

Hesabın bir diğer önemli parçası aylık bağlama oranı (ABO)...

SGK'nın açıkladığı hesaplama yöntemine göre 2000 ile Ekim 2008 arasındaki yaşlılık aylığı hesabında toplam prim ödeme günlerinin ilk 3.600 gününün her 360 günü için yüzde 3,5, sonraki 5.400 günün her 360 günü için yüzde 2, daha sonraki her 360 gün için ise yüzde 1,5 oranı uygulanıyor.

Ekim 2008 sonrasındaki sistemde ise genel kural olarak yaşlılık aylığı bağlama oranı toplam prim ödeme gün sayısının her 360 günü için yüzde 2 olarak hesaplanıyor.

Dolayısıyla “kaç gün prim ödendi?” sorusunun yanında bu günlerin hangi hesaplama dönemine girdiği de önem taşıyor.

Burada çalışanların dikkat etmesi gereken önemli bir ayrıntı daha bulunuyor.

Emekli aylığı açısından çalışanın eline geçen ücretin kendisinden çok, SGK'ya bildirilen prime esas kazanç önem taşıyor. SGK, 4/a kapsamındaki çalışanların prime esas kazançlarına hangi ödemelerin dahil edileceğini mevzuatla belirliyor.

Bu nedenle iki kişinin çalışma hayatındaki ücretleri birbirine yakın görünse bile SGK kayıtlarındaki prime esas kazançları farklı olabilir. Emekli aylığı hesabında da bu kayıtlar esas alınıyor.

Prim ödeme gününün artması aylık bağlama oranının hesabında etkili. Ancak bundan “prim günü ne kadar fazlaysa maaş da aynı oranda o kadar yüksek olur” sonucu çıkmıyor.

Çünkü hesap yalnızca prim gününden oluşmuyor. Prime esas kazanç, çalışma dönemleri, kazançların güncellenmesi ve aylık bağlama oranları birlikte değerlendirilerek aylık hesaplanıyor.

Bu nedenle yalnızca iki emeklinin toplam prim günlerini karşılaştırıp hangisinin daha yüksek aylık alması gerektiğini söylemek mümkün değil.

PRİM GÜNÜ AYNIYSA MAAŞLAR NEDEN FARKLI?

İki emeklinin prim günü aynıysa maaşları neden farklı?

Kısa yanıt şu: Çünkü aynı prim günü, aynı prim tutarı ve aynı çalışma geçmişi anlamına gelmiyor.

Örneğin iki kişinin de 7 bin prim günü olabilir. Ancak SGK'ya bildirilen prime esas kazançları, primlerin ödendiği yıllar, çalışma sürelerinin 2000 öncesi, 2000-2008 ve 2008 sonrası dönemlere dağılımı, aylık bağlama hesabına giren oranları birbirinden farklı olabilir.

Bu değişkenler sonuçta bağlanan emekli aylığının da farklı olmasına yol açabilir.

Çalışanlar ve emekliler, e-Devlet üzerinden SGK hizmet dökümlerini kontrol ederek çalışma geçmişlerine ilişkin kayıtlara ulaşabiliyor.

Burada yalnızca toplam prim gününe bakmak yerine prime esas kazançların yıllar içindeki seyrini de incelemek gerekiyor.

Özellikle iki kişinin emekli aylığını karşılaştırırken sadece “Senin kaç günün var?” sorusunun sorulması bu nedenle yeterli değil.

Aynı prim gününe sahip iki kişinin emekli maaşları arasında fark bulunması tek başına bir hesaplama hatası olduğu anlamına gelmiyor. Asıl fark, çalışma hayatının ayrıntılarında ortaya çıkabiliyor.