Bir Cumhuriyet öğretmeninin unutulan hikâyesi

GAZETE PENCERE- Cumhuriyet’in ilk yıllarında Çapakçur’da başöğretmenlik yapan Mehmet Zeki Dündaralp’in yaklaşık bir asır boyunca gölgede kalan hikâyesi, Cemal Türkmen’in kaleme aldığı Bir Başka Kubilay kitabıyla yeniden gündeme geliyor.

Destek Yayınları etiketiyle yayımlanan kitap, çevresindeki hareketliliğin bir isyan hazırlığı olduğunu fark eden Dündaralp’in yaptığı uyarılardan öldürülmesine kadar uzanan süreci arşiv belgeleri, mektuplar, dönemin kaynakları ve yargılama kayıtları üzerinden ele alıyor.

İSYANI ANKARA’YA BİLDİRDİ

Dündaralp, bölgede yaşanan hareketliliğin bir isyan hazırlığı olduğundan şüphelenerek önce yerel yöneticileri uyardı. Ardından Mustafa Kemal Paşa’ya gönderdiği telgraflarla durumu Ankara’ya bildirdi.

Ancak iddiaları dikkate alınmadı. Hakkında soruşturma açılan Dündaralp’in ihbarının “garaza dayalı” olduğuna karar verildi. Görevinden uzaklaştırılan öğretmen, “gerçekdışı beyanlarda bulunmak ve iftira etmek” suçlamasıyla üç ay hapis cezasına mahkûm edildi.

SEKİZ GÜN SONRA İSYAN BAŞLADI

Dündaralp’in uyarılarının haklılığı ise mahkûmiyetinden yalnızca sekiz gün sonra ortaya çıktı. Haber verdiği Şeyh Sait İsyanı, 13 Şubat 1925’te başladı.

Hakkındaki cezadan kaçarak Lice’de saklanmaya başlayan Dündaralp, 10 Mart 1925’te isyancılar tarafından bulunduğu evde öldürüldü. Kitapta aktarılan arşiv belgesine göre cansız bedeni iki gün boyunca bir atın arkasında sokaklarda gezdirildi.

“İKİ FİKİR ORDUSU UÇBEYİ”

Kitabın dikkat çekici belgelerinden biri de Dündaralp’in eşi Aliye Hanım’ın, Menemen’de öldürülen öğretmen Mustafa Fehmi Kubilay’ın eşi Fatma Vedide Hanım’a yazdırdığı mektup.

Mektupta Dündaralp ile Kubilay’ın kaderleri yan yana getirilerek iki öğretmen, ülkenin doğusunda ve batısında aynı mücadelede yaşamını yitiren “iki fikir ordusu uçbeyi” olarak nitelendiriliyor.

Cemal Türkmen, Bir Başka Kubilayda yalnızca Mehmet Zeki Dündaralp’in yaşamını değil, Cumhuriyet’in kuruluş yıllarında Anadolu’da verilen aydınlanma mücadelesini de mercek altına alıyor.

Devlet arşivleri, mahkeme kayıtları, dönemin gazeteleri, mektuplar ve tanıklıklardan yararlanan kitap; önce yaklaşan isyan konusunda devleti uyaran, ardından bu uyarıları nedeniyle cezalandırılan ve öngördüğü isyan sırasında yaşamını yitiren Dündaralp’in hikâyesini yaklaşık bir asır sonra yeniden görünür kılıyor.