Koca Meclis bir Beştepe etmiyor!

GAZETE PENCERE - Türkiye ekonomisinin gelecek üç yıllık hedef ve politikalarını belirleyen 2027-2029 Orta Vadeli Programı (OVP), 6 Eylül'de açıklandı. Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı ile Hazine ve Maliye Bakanlığınca hazırlanan program; büyüme, enflasyon ve bütçe hedeflerinin yanı sıra merkezi yönetim kapsamındaki kamu idarelerinin önümüzdeki üç yıl için ödenek teklif tavanlarını da belirliyor.

Programdaki rakamlar, devletin yasama organı TBMM ile yürütmenin merkezi olan Cumhurbaşkanlığı arasındaki bütçe dengesiyle ilgili ilginç bir tablo ortaya koydu. 2027 için TBMM'ye 30 milyar 800 milyon 679 bin lira, Cumhurbaşkanlığı'na ise 27 milyar 547 milyon 15 bin lira ödenek teklif tavanı belirlendi. Böylece aradaki fark yalnızca 3 milyar 253 milyon 664 bin lira oldu. 2026’da da bu fark sadece 2 milyar kadardı.

BEŞTEPE'NİN BÜTÇESİNİN ÇOĞU MAL VE HİZMETE

Cumhurbaşkanlığında ise bütçenin ağırlığı farklı bir kalemde toplanıyor. 27,5 milyar liralık ödenek teklif tavanının 5 milyar 828 milyon 174 bin lirasını personel giderleri oluştururken, mal ve hizmet alımlarına 15 milyar 261 milyon lira ayrılıyor. Buna göre Cumhurbaşkanlığının personel gideri TBMM'nin yaklaşık üçte biri düzeyindeyken, mal ve hizmet alımlarına ayrılan kaynak Meclis'in yaklaşık 5 katına ulaşıyor. Mal ve hizmet alımları tek başına Cumhurbaşkanlığının toplam ödeneğinin yüzde 55'ini oluşturuyor.

BAŞKANLIK SİSTEMİ, ÖDENEĞİ KATLADI

Yeni OVP'de Meclis'in ödeneği Cumhurbaşkanlığından yaklaşık 3,3 milyar lira fazla görünse de geçmiş yıllarda tablo bunun tersiydi. Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi döneminde Cumhurbaşkanlığı için öngörülen kaynak, bazı yıllarda 600 milletvekilinin yanı sıra binlerce çalışanın bulunduğu TBMM'ye ayrılan ödeneğin de üzerine çıktı.

Oysa Cumhurbaşkanlığı'nın daha sınırlı yetkilere sahip olduğu parlamenter sistemde iki kurum arasında bugünkünden çok daha büyük bir fark vardı.

GİDER EL DEĞİŞTİRMEDİ, BİR KALEM DAHA EKLENDİ

Meclis'in milletvekilleri, danışmanları ve binlerce çalışanından kaynaklanan giderleri yeni sistemle birlikte ortadan kalkmadı. TBMM'nin ödeneği de artmaya devam etti. Ancak yürütme yetkisinin Cumhurbaşkanlığı'nda toplanmasıyla devlet bütçesinde Meclis büyüklüğünde, bazı dönemlerde ise Meclis'in iki katını aşan ödenek teklif tavanına sahip bir Cumhurbaşkanlığı yapısı ortaya çıktı.

Böylelikle var olan yüklü gider el değiştirmedi; Meclis'in yanında, benzer hatta bazı yıllarda daha büyük bir bütçe büyüklüğüne ulaşan ikinci bir kalem oluştu. 2007'de TBMM için belirlenen tavan Cumhurbaşkanlığının 10 katını aşarken, yeni sistemin ilk mali planında Cumhurbaşkanlığı Meclis'in üzerine çıktı. Sonraki planlarda bu durum yıllarca devam etti.

2025-2027 OVP'siyle TBMM yeniden Cumhurbaşkanlığı'nın üzerine çıkmaya başlasa da iki kurum arasındaki fark, parlamenter sistem dönemindeki seviyenin çok uzağında kaldı.

MECLİS'E KIYASLA 'DEVEDE KULAK'TI

2007-2009 Orta Vadeli Mali Planı'nda 2007 için Cumhurbaşkanlığının ödenek teklif tavanı 35 milyon 218 bin lira, TBMM'ninki ise 361 milyon 534 bin liraydı. Meclis'e ayrılan kaynak Cumhurbaşkanlığının 10 katından fazlaydı.

Bir sonraki, 2008-2010 planında 2008 için Cumhurbaşkanlığına 35 milyon 938 bin lira, TBMM'ye ise 370 milyon 168 bin lira öngörüldü. Meclis yine Cumhurbaşkanlığının 10 katından fazla kaynağa sahipti.

2012-2014 planında ise makas daralmaya başlamıştı. 2012 için Cumhurbaşkanlığının ödenek teklif tavanı 138 milyon 700 bin liraya, TBMM'ninki 649 milyon 29 bin liraya yükseldi. Ancak hala Meclis'in ödeneği Cumhurbaşkanlığının birkaç katıydı.

2015-2017 planında 2015 için Cumhurbaşkanlığına 397 milyon lira, TBMM'ye 748 milyon 48 bin lira öngörüldü. Böylece Meclis'in tavanı Cumhurbaşkanlığının yaklaşık 2 katına gerilemişti. İki kurum arasındaki makas, başkanlık sistemine geçilmeden önce dahi giderek kapanıyordu.

KIRILMA NOKTASI 2018

İki kurum arasındaki bütçe dengesini değiştiren asıl kırılma ise Türkiye'nin yönetim sisteminin değiştiği 2018 yılı oldu. 24 Haziran 2018 seçimlerinin ardından parlamenter sistem sona erdi, 9 Temmuz 2018 itibarıyla Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi'ne geçildi ve Başbakanlık kaldırılırken yürütme yetkisi Cumhurbaşkanında toplandı.

BAŞKANLIK SİSTEMİYLE RAKAM 5 KATINA GÜNCELLENDİ

Sistem değişikliğinden önce hazırlanan 2017-2019 Orta Vadeli Mali Planı, 2019 yılı için TBMM'ye 1 milyar 68 milyon 621 bin lira, Cumhurbaşkanlığına ise yalnızca 565 milyon 543 bin lira ödenek teklif tavanı öngörüyordu. Yani 2019 için Meclis'e ayrılması öngörülen kaynak Cumhurbaşkanlığının yaklaşık 2 katıydı. Yeni sistemin ardından hazırlanan mali planda ise aynı yıl için tablo tamamen tersine döndü.

2019-2021 Orta Vadeli Mali Planı'nda 2019 için Cumhurbaşkanlığının ödenek teklif tavanı 2 milyar 818 milyon 899 bin liraya, TBMM'ninki ise 1 milyar 748 milyon 982 bin liraya çıktı. Böylece sistem değişikliğinden önce hazırlanan planda 2019 için belirlenen rakam, sistem değişikliği sonrası güncellendi ve neredeyse beş katına çıktı.

Yeni planla birlikte Cumhurbaşkanlığı için belirlenen tavan Meclis'e ayrılan kaynaktan yaklaşık yüzde 61 daha fazla hale geldi.

FARK İKİ KATINA ÇIKTI

Yeni sistemle birlikte tersine dönen tablo sonraki Orta Vadeli Mali Planlarda da devam etti. 2019-2021 planında üç yıllık ödenek teklif tavanlarının toplamı TBMM için 5 milyar 277 milyon 891 bin lira olurken, Cumhurbaşkanlığında 8 milyar 748 milyon 359 bin liraya ulaştı.

Aradaki makas sonraki tablolarda daha da açıldı. 2020-2022 planında üç yıllık toplam TBMM için 5 milyar 169 milyon 474 bin lira, Cumhurbaşkanlığı için 10 milyar 466 milyon 309 bin lira olarak belirlendi. Böylece Cumhurbaşkanlığı için öngörülen kaynak Meclis'in iki katını aştı.

2021-2023 Orta Vadeli Mali Planı'nda da benzer tablo sürdü. TBMM'nin üç yıllık toplam tavanı 6 milyar 153 milyon 966 bin lira olurken Cumhurbaşkanlığınınki 12 milyar 812 milyon 548 bin liraya çıktı. Cumhurbaşkanlığı için öngörülen üç yıllık kaynak yine Meclis'in iki katından fazlaydı.

FARK DARALMAYA BAŞLADI AMA…

2022-2024 OVP'sinde de tablo değişmedi. Cumhurbaşkanlığı ile TBMM arasındaki fark 6 milyar 676 milyon 475 bin liraya ulaştı.

2023-2025 OVP'sinde ise fark daralmaya başladı. Üç yıllık ödenek teklif tavanları toplamında Cumhurbaşkanlığına 21 milyar 964 milyon 130 bin lira, TBMM'ye 19 milyar 542 milyon 7 bin lira öngörüldü. Böylece Cumhurbaşkanlığı, Meclis'in 2 milyar 422 milyon 123 bin lira üzerinde kaldı.

2024-2026 OVP'sinde Cumhurbaşkanlığı yeniden belirgin biçimde öne çıktı. Üç yıllık ödenek teklif tavanları toplamında Cumhurbaşkanlığına 43 milyar 864 milyon 635 bin lira, TBMM'ye ise 35 milyar 229 milyon 274 bin lira öngörüldü. Böylece Cumhurbaşkanlığı, Meclis'in 8 milyar 635 milyon 361 bin lira üzerinde kaldı.

2025-2027 OVP'sinde ise denge tersine döndü. Üç yıllık toplamda TBMM için 61 milyar 28 milyon 250 bin lira, Cumhurbaşkanlığı için 56 milyar 864 milyon 288 bin lira ödenek teklif tavanı belirlendi. Böylece Meclis’e ayrılan kaynak, yıllar sonra yeniden Cumhurbaşkanlığının 4 milyar 163 milyon 962 bin lira üzerine çıktı.