3 bin 400 yıl öncesinden gelen devlet arşivi: Hititlerin sırları çözülüyor

GAZETE PENCERE- Sivas’ın Yıldızeli ilçesindeki Kayalıpınar’da yürütülen kazılarda, Hititlerin yaklaşık 3 bin 400 yıl önceki devlet yaşamına ışık tutan önemli bir kraliyet arşivi ortaya çıkarıldı. 2026 kazılarında Kral II. Tudhaliya dönemine ait 131 çivi yazılı tablet ve parçası bulunurken, geçen yılki buluntularla birlikte sayı 184’e ulaştı.

SALGININ İZLERİ TABLETLERE YANSIDI

Šamuḫa olarak bilinen antik yerleşimde ortaya çıkarılan arşivde kehanet, fal, mektup, ritüel ve dua metinleri yer alıyor. Belgelerin en dikkat çekici bölümlerinden bazıları, şehirden şehre yayılan ve özellikle çocukları ve bebekleri etkileyen yüksek ateşli bir salgına ilişkin kayıtlar.

Tabletlerde küçük prens ve prenseslerin yanı sıra yüksek rütbeli Hitit görevlilerinin çocuklarının sağlık durumlarının fal sorgulamalarıyla takip edildiği görülüyor. Bir bebek prensesin hastalığı ve sağlık durumu büyük bir endişeyle izlenirken, başka bir tablette ölümünün ve ardından gerçekleştirilen cenaze ritüelinin kayda geçirildiği belirtiliyor.

BATI ANADOLU’DAN SAVAŞ ALARMI

Arşivde Hititlerin askerî mücadelelerine ilişkin belgeler de bulundu. Batı Anadolu’daki Hitit generallerinin Šamuḫa’daki krala gönderdiği bir mektupta, Hitit bölgesinin düşmanlar tarafından çevrelendiği bildiriliyor.

Generaller, düşmanlara karşı koyabilmek için asker, at ve savaş arabası talep ederken yardım ulaşmaması durumunda Hitit ordusunun yok edilebileceği uyarısında bulunuyor. Mektupta ayrıca gerekli desteğin gönderilmemesi halinde doğacak sonuçların sorumluluğunun üstlenilmeyeceği ifade ediliyor.

KUŞ FALCILARININ İZLEDİĞİ GÜZERGÂHLAR KAYIT ALTINDA

Kayalıpınar’daki belgeler Hititlerin inanç ve kehanet dünyasına da yeni bilgiler kazandırıyor. Bir tablette kuş falcılarının Šamuḫa dışındaki bölgelerde gerçekleştirdiği gözlemler adeta günlük şeklinde kaydedilmiş.

Falcıların konakladıkları kentler, izledikleri güzergâhlar ve gözlemledikleri kuşlar ayrıntılı biçimde belgelenirken, kuş falının nasıl değerlendirildiği ve yorumlandığına ilişkin yeni bilgiler de ortaya çıkıyor.

184 TABLET VE PARÇAYA ULAŞILDI

Kayalıpınar’da 2025 yılında bulunan 53 tablet ve parçanın da aynı kraliyet arşivine ait olduğu değerlendiriliyor. 2026’da ortaya çıkarılan 131 yeni buluntuyla birlikte arşivdeki toplam tablet ve parça sayısı 184’e ulaştı.

Kazı ekibinin değerlendirmesine göre bu kraliyet arşivi, 21. yüzyılda ortaya çıkarılan en kapsamlı Hititçe arşiv olma özelliğini taşıyor. Kral II. Tudhaliya dönemine tarihlenen metinler, Hitit tarihi ve dinî uygulamaların yanı sıra Hitit dilinin gelişimi ve kâtiplik kültürü hakkında da yeni bilgiler sunuyor.

“ASIRLARIN HAFIZASI GÜNÜMÜZE TAŞINIYOR”

Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, keşfin Hititlerin devlet yönetiminden askerî gelişmelerine, salgın hastalıklardan kraliyet ailesinin yaşadıklarına ve kehanet uygulamalarına kadar pek çok alanda yeni bilgiler sunduğunu belirtti. Ersoy, paylaşımında şu ifadeleri kullandı:

“Bu eşsiz arşiv Hitit tarihinden dinî uygulamalarına, dilin gelişiminden kâtiplik kültürüne kadar pek çok alanda yeni bir kapı aralıyor. Anadolu’nun binlerce yıllık hafızasını bilimle gün yüzüne çıkarmaya, korumaya ve geleceğe taşımaya devam ediyoruz.”

Kayalıpınar kazıları, Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın izniyle 2021’den bu yana Koç Üniversitesi Arkeoloji ve Sanat Tarihi Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Çiğdem Maner başkanlığındaki ekip tarafından yürütülüyor.