İzmir’in altında 5 bin yıllık tarih: Homeros'un şehri olabilir

GAZETE PENCERE- Smyrna Antik Kenti’ndeki kazılar, 2 bin 700 yıl önceki planlı kent yaşamından bulgularla İzmir’in binlerce yıllık geçmişine ışık tutuyor.

Milattan önce 7. yüzyılda gelişen planlı şehir yaşamı, gelişmiş altyapı sistemi, savunma duvarları ve yaklaşık 5 bin yıllık gümüş takı hazinesi, antik Smyrna’nın gelişmiş bir yerleşim olduğunu gösteriyor.

2 BİN 700 YIL ÖNCE PLANLI KENT

Kazılarda ortaya çıkarılan birbirini dik kesen sokaklar, yapı adaları, kamu ve üretim alanları, antik Smyrna’da kent yaşamının belirli bir düzen içinde planlandığını ortaya koyuyor. Bayraklı Kazı Başkanı Prof. Dr. Aylin Ümit Erdem, özellikle milattan önce 7. yüzyıldan itibaren gelişmiş bir şehir planının görüldüğünü belirtiyor.

Kentteki Athena Caddesi de bu planlamanın önemli unsurlarından biri. Athena Tapınağı’nın önünden geçen ve doğudaki anıtsal giriş kapısına bağlanan cadde, milattan önce 7. yüzyıldan 4. yüzyılın sonlarına kadar aynı doğrultuda kullanıldı.

HARÇSIZ SURLAR VE GELİŞMİŞ ALTYAPI

Smyrna’nın savunma sisteminde farklı dönemlere ait üç duvar evresi tespit edildi. En erken savunma duvarı milattan önce 9. yüzyıla tarihlenirken, sonraki evreler 8. ve 7. yüzyıllara uzanıyor. Taş blokların harç ya da beton kullanılmadan birbirine kilitlenmesiyle oluşturulan duvarlar, dönemin mühendislik bilgisini ortaya koyuyor.

Kentte evlerin içinden geçen atık su kanalları ve anıtsal giriş kapısının altındaki büyük su kanalı da dikkat çekiyor. Doğu kesimdeki bazı terasların ise su baskınlarını önlemek amacıyla yapılmış olabileceği değerlendiriliyor.

5 BİN YILLIK GÜMÜŞ HAZİNE

Smyrna kazılarının en dikkat çekici buluntularından biri 2019 yılında ortaya çıkarılan yaklaşık 406 gramlık gümüş takı hazinesi oldu. Erken Tunç Çağı tabakasında bir çömleğin içinde bulunan hazinede spiral yüzükler, alın bantları ve granül tekniğiyle üretilmiş gümüş takılar yer alıyor.

Buluntular, erken dönemlerdeki değerli maden işçiliği ve ekonomik ilişkiler hakkında önemli ipuçları verirken, Bayraklı’nın en eski kuyumculuk faaliyetlerine ilişkin veriler arasında değerlendiriliyor.

ANTİK SMYRNA’DA SOFRALAR DA ÜRETİM DE ÇEŞİTLİLİK GÖSTERİYORDU

Kazılarda bulunan buğday, arpa, hayvan kemikleri, öğütme taşları ve depolama kapları tarım ve hayvancılığın önemini gösterirken, ocaklarda bulunan yanmış deniz kabukları deniz ürünlerinin de tüketildiğine işaret ediyor.

Pişmiş toprak ve taştan ağırşaklar ile dokuma ağırlıkları ise dokumacılığın önemli bir üretim alanı olduğunu ortaya koyuyor. Arkeolojik bulgular, Smyrna’nın tarım, hayvancılık, üretim ve ticaret faaliyetlerinin bir arada yürütüldüğü; Anadolu’nun yanı sıra Ege adaları, Balkanlar, Kıta Yunanistan ve Levant kıyılarıyla bağlantı kuran bir merkez olduğunu gösteriyor.

HOMEROS’UN KENTİ OLDUĞU DÜŞÜNÜLÜYOR

Smyrna, Homeros’la kurulan bağlantısıyla da öne çıkıyor. Bazı antik çağ yazarlarına göre İlyada ve Odysseia’nın anlatıcısı olarak kabul edilen Homeros, milattan önce 8. yüzyılda Meles kıyısındaki Smyrna’da yaşadı. O dönemde kentin Bayraklı Höyüğü’nde bulunduğu biliniyor.

2026 KAZILARINDA YENİ HEDEFLER

Bu yılki kazılarda Tunç Çağı sektörü, milattan önce 4. yüzyıla tarihlenen büyük kamu yapısı ve kentin kuzeyindeki savunma hattında çalışmalar yürütülüyor. Araştırmacılar, kuzey, güney ve batı savunma hatlarına ilişkin yeni veriler elde ederek kentin sınırlarını ve savunma sisteminin gelişimini aydınlatmayı hedefliyor.

Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın izniyle Ege Üniversitesi adına yürütülen Smyrna kazıları, İzmir Büyükşehir Belediyesi’nin desteğiyle 2014 yılından bu yana sürdürülüyor.