Trump’ın bayrakları yarıya indirdiği kadın: Yoksulluktan dünya yıldızlığına Dolly Parton

GAZETE PENCERE- Amerikan country müziğinin en tanınmış isimlerinden Dolly Parton, 25 Ağustos’ta Nashville’de kanserle sürdürdüğü savaşını kaybetti ve 80 yaşında hayata veda etti. Ölüm haberini hem yeğeni hem de güvenlik şefi olan Bryan Seaver X üzerinden bir video yayınlayarak duyurdu. Parton’ın ölümünün ardından ABD Başkanı Donald Trump, Beyaz Saray’dan askeri tesislere, kamu binalarından ABD’nin yurt dışındaki diplomatik temsilciliklerine kadar Amerikan bayraklarının 1 Eylül gün batımına kadar yarıya indirilmesi talimatını verdi.

Trump, Parton için yayımladığı mesajda onun yalnızca country müziğinin değil, Amerikan kültürünün de benzersiz isimlerinden biri olduğunu vurguladı. Parton’ın ardından gelen mesajlar ise siyasi sınırları aştı. Çünkü Dolly Parton’ın hikâyesi, sahne ışıklarından çok daha önce, Tennessee’nin yoksul dağlık bölgesinde başlamıştı.

12 ÇOCUKLU YOKSUL BİR AİLEDEN DÜNYA YILDIZLIĞINA

Dolly Rebecca Parton, 19 Ocak 1946’da Tennessee’de dünyaya geldi. 12 çocuklu bir ailenin dördüncü çocuğuydu. Çocukluğu maddi imkânsızlıklarla geçti. Ancak yıllar sonra onu dünya çapında tanınan bir söz yazarına dönüştürecek hikâyelerin önemli bir bölümü de tam olarak bu çocukluk yıllarından çıktı.

1960’ların sonunda Porter Wagoner’ın televizyon programıyla geniş kitlelere ulaşan Parton, zamanla kendi kariyerini kurdu. “Jolene”, “I Will Always Love You”, “Coat of Many Colors” ve “9 to 5” gibi şarkıları kuşakları aşarak dünya müzik tarihinin klasikleri arasına girdi.

Parton, 100 milyondan fazla albüm sattı; 7 kez Grammy ödülü kazandı ve şarkıları dijital platformlarda milyarlarca kez dinlendi. Ancak onu diğer sanatçılardan ayıran önemli bir ayrıntı vardı... En ünlü şarkılarında kendi hayatından gerçek hikâyeler bulunuyordu.

“JOLENE”: EŞİNE İLGİ GÖSTEREN KADINDAN DOĞDU

1973’te yayımlanan “Jolene”, müzik tarihinin en meşhur kıskançlık şarkılarından biri oldu. Şarkının çıkış noktasında Parton’ın eşi Carl Dean’e ilgi gösteren kızıl saçlı bir banka çalışanı vardı. Parton daha sonra, eşinin bankaya gitmekten biraz fazla hoşlandığını fark ettiğini esprili biçimde anlatacaktı.

Ancak şarkıdaki “Jolene” adı o kadına ait değildi.

Parton, konserlerinden birinde karşılaştığı küçük bir kız hayranının adının Jolene olduğunu ve bu ismin kulağına çok güzel geldiğini anlatmıştı. Böylece hayranından aldığı isimle gerçek hayatındaki kıskançlık hikâyesini bir araya getirdi. Ortaya alışılmışın dışında bir şarkı çıktı.

Anlatıcı diğer kadına öfkeyle saldırmıyor, güzelliğini kabul ediyor ve sevdiği adamı elinden almaması için adeta ona yalvarıyordu;

Sana yalvarıyorum, lütfen erkeğimi elimden alma

Jolene, Jolene, Jolene, Jolene

Lütfen, sırf bunu yapabileceğin için onu elimden alma...

THE BODYGUARD FİLMİYLE TEKRAR GÜNDEM OLAN “I WILL ALWAYS LOVE YOU” ASLINDA BİR SEVGİLİYE YAZILMADI

Dolly Parton’ın şarkıları arasındaki belki de en şaşırtıcı hikâye “I Will Always Love You”ya ait.

Whitney Houston’ın 1992’de Kevin Costner ile başrolü paylaştığı “The Bodyguard” filmi için seslendirmesinin ardından dünyanın en ünlü aşk şarkılarından birine dönüşen eser, aslında romantik bir ayrılığın ardından yazılmamıştı.

Parton şarkıyı yıllarca birlikte çalıştığı menajer Porter Wagoner’a yazdı. Wagoner’ın televizyon programında yıldızı parlayan Parton artık kendi kariyerine devam etmek istiyordu. Ancak Wagoner onun ayrılmasını istemiyordu. Parton, anlatamadığı duygularını şarkıyla anlattı. Şarkının özü aslında basitti: “Seni seviyorum, sana minnettarım ama artık gitmek zorundayım.” Parton, Wagoner'in şarkıyı dinledikten sonra gözyaşlarına boğulduğunu ve profesyonel ilişkilerinin sorunsuzca sonlandığını anlatmıştı.

NEREDEYSE ARABA KAZASI YAPACAKTI

Yıllar sonra Whitney Houston şarkıyı film için yeniden yorumladı ve eser küresel bir fenomene dönüştü. Filmde kullanılacak şarkıyı Kevin Costner'ın seçtiğini, Parton'un Whitney Houston yorumunu ilk kez araba kullanırken radyoda dinlediğini ve heyecandan neredeyse kaza yapacağını da söylediğini de biliyoruz. Ancak şarkının söz yazarı hep Dolly Parton olarak kaldı ve 1973'te yazdığı bu şarkı ile 1992'de fenomen olan filmden kazandığı 10 milyon dolarlık telif geliriyle Nashville'de Afro- Amerikalıların yaşadığı bir mahallede yatırım yaptı. Bu ev için de "Whitney'in inşa ettiği ev" dedi.

Whitney Houston, 2012 yılında 48 yaşındayken hayatını kaybetti, yapılan otopsinin ardından ölüm sebebi uyuşturucu kullanımı ve kalp hastalıklarının da etkisiyle kazayla boğulma olarak açıklandı.

ELVİS’E “HAYIR” DEMESİ MİLYONLAR KAZANDIRDI

“I Will Always Love You”nun hikâyesinde Parton’ın kariyerini değiştiren başka bir ayrıntı daha vardı. Efsane isim Elvis Presley de şarkıyı söylemek istedi. Ancak Presley’nin menajeri Colonel Tom Parker, kayıt için şarkının yayın haklarının yarısının kendilerine verilmesini şart koştu. Parton bunu kabul etmedi. Hayranı olduğu Elvis’in şarkısını söylemesinden vazgeçmek onun için zor bir karardı. Ancak yayın haklarını elinde tuttu. Yıllar sonra Whitney Houston’ın kaydı dünya çapında büyük başarıya ulaşınca Parton’ın yıllar önce aldığı bu karar ona milyonlarca dolar kazandırdı.

“COAT OF MANY COLORS”: ANNESİNİN DİKEREK YAPTIĞI PALTO

Dolly Parton’ın çocukluğunu en açık biçimde anlattığı şarkılardan biri “Coat of Many Colors” oldu. Ailenin Dolly’ye yeni bir palto alacak parası yoktu. Annesi elindeki farklı renklerdeki kumaş parçalarını bir araya getirerek kızına bir palto dikti. Dolly için palto çok değerliydi. Ancak okula gittiğinde arkadaşları eski kumaş parçalarından yapılmış kıyafeti nedeniyle onunla alay etti. Parton yıllar sonra bu zorbalanma anısını da şarkıya dönüştürdü.

Şarkının merkezinde yoksulluktan çok başka bir düşünce vardı: Bir şeyin değerini belirleyen onun fiyatı değil, içindeki sevgiydi. Parton daha sonra bu hikâyeyi çocuk kitabına da dönüştürdü.

“9 TO 5”: ÇALIŞAN KADINLARIN İSYANI

İşte bugün İngiltere Kraliyet Ailesi'nin yaşadığı Buckingham Sarayı'nın önündeki bandonun çalarak okyanusun diğer ucuna saygılarını sunduğu bu şarkının hikayesine geldi sıra. Parton 1980’de Jane Fonda ve Lily Tomlin ile birlikte “9 to 5” filminde rol aldı.

Film, erkek egemen çalışma hayatında kadınların karşılaştığı ayrımcılığı ve patron baskısını mizahi bir dille anlatıyordu. Filmin tema şarkısını da tabiki Dolly Parton yazdı.

“9 to 5” kısa sürede sıradan bir film müziğinin ötesine geçti. Düşük ücretler, patron baskısı, eşitsizlik ve çalışan kadınların görünmeyen emeğini anlatan şarkı, dönemin çalışan kadınlarının marşlarından birine dönüştü. Jane Fonda'nın instagram hesabından 'yıkıldım' diyerek paylaştığı bu kareye eklediği sözler de arkadaşının kaybının ardından neler hissettiğini bize anlatıyor,

" Yıkıldım. Dolly’nin aramızdan ayrıldığını az önce öğrendim. Milyonlarca insanın yas tuttuğunu biliyorum ve şunu söylemek istiyorum: Tanıdığım herkesten daha fazla, Dolly her zaman bizimle olacak. Çünkü o öylesine hayatın içinde, öylesine güçlü, cömert ve neşeliydi ki hepimizin hayatına ve kalbine sonsuza dek işlendi.

Ona dair anılarımız, şarkıları, Dollywood, “9’dan 5’e” (9 to 5), milyonlarca çocuğun eline ulaştırdığı kitaplar ve onu bize yeniden hatırlatan bütün o ikonik görüntüler var. Bunların hepsi birer armağan. Şimdi, acımızı biraz olsun hafifletmek için bize bıraktığı her şey için minnettar olalım.

Onun gibi birini daha önce hiç tanımadım. O, aynı anda hem Tennessee’nin kuytu vadilerinden çıkmış yaramaz, şakacı bir Güneyli kız hem de insanların içini görüp gerçek benliklerine kadar ulaşabilen derin ve duyarlı bir düşünürdü.

O pek çok şeydi… Söz yazarı, şarkıcı, birçok enstrüman çalabilen bir müzisyen, yazar, şakacı, vizyoner ve sadık bir dosttu. Arkadaşlarıyla öylesine çok gülmeden yatağa gitmezdi ki sonunda gülmekten bacaklarını çaprazlamak zorunda kalırlardı.

Hayatta kalma konusunda olağanüstü bir içgüdüsü vardı. İşleri yoluna koymak için ne yapacağını, ne söyleyeceğini her zaman biliyor gibiydi… Sonra da arabadan poposunu çıkarıp Kenny Rogers’ın evine doğru kıçını gösterirdi.

O, empatinin ete kemiğe bürünmüş, hayat dolu haliydi. Sanırım onun bizden de yanımızda götürmemizi isteyeceği şeylerden biri tam olarak buydu.

Eşcinsel ve trans hayranlarına şunu söylemek istiyorum: O sizi seviyordu. Aslında bunu benim söylememe gerek kalmadan siz zaten biliyorsunuz. Bütün hayranlarını seviyordu ve onların sayısı milyonlarla ifade edilebilir.

Ve biliyorsunuz ki şimdi yas tutmanızı istemezdi. Süslenin, giyinin ve onun ruhunu kutlayın. Ama önce “Grace and Frankie”nin final bölümünü izleyin. Orada Dolly bir melek; cennette işleri yöneten, emekçi sınıftan bir melek."

BABASI OKUMA YAZMA BİLMİYORDU, MİLYONLARCA ÇOCUĞA KİTAP GÖNDERDİ

Dolly Parton’ın hayatındaki en dikkat çekici hikâyelerden biri ise müzikle ilgili değildi. Babası Lee Parton okuma yazma bilmiyordu. Dolly, babasını hayatı boyunca tanıdığı en zeki insanlardan biri olarak tarif etti. Ancak babasının okuyup yazamamasının onda bıraktığı iz, yıllar sonra dev bir sosyal projeye dönüştü. Parton 1995 yılında memleketi Sevier County’de Imagination Library (Hayalgücü Kütüphanesi) programını başlattı.

Amaç son derece basitti: Çocuklara doğdukları andan beş yaşına gelene kadar her ay ücretsiz bir kitap göndermek. Böylece programa doğumundan itibaren katılan bir çocuk, beş yaşına geldiğinde 60 kitaba sahip olabiliyordu. Tennessee'nin küçük bir bölgesinde başlayan proje zamanla ABD sınırlarını aştı. Dolly, yüz milyonlarca kitabı çocuklarla buluşturdu ve bu proje onun müzik dışındaki en önemli miraslarından biri haline geldi.

YANGIN MAĞDURLARINA MİLYONLARCA DOLARLIK YARDIM

Parton kazandığı servetin önemli bölümünü memleketine ve sosyal projelere aktardı. 2016’da Tennessee’deki büyük orman yangınlarında yüzlerce ev zarar gördüğünde “My People Fund” adlı yardım programının kurulmasına öncülük etti. Evlerini kaybeden ailelere doğrudan maddi destek sağlandı. Parton sonraki yıllarda doğal afetlerden etkilenen bölgeler için de milyonlarca dolarlık yardım yaptı. Onun hayırseverliği zaman içinde Amerikan kamuoyunda müzik kariyerinden neredeyse bağımsız bir kimliğe dönüştü.

COVID AŞISININ GELİŞTİRİLMESİNE 1 MİLYON DOLARLIK DESTEK VERDİ

Parton’ın yaptığı bağışlardan biri ise dünya çapında ses getirdi. 2020’de Vanderbilt Üniversitesi Tıp Merkezi’ndeki Covid-19 araştırmalarına 1 milyon dolar bağışladı. Destek verdiği araştırma çalışmaları daha sonra Moderna Covid-19 aşısının geliştirilmesine katkıda bulunan bilimsel çalışmalar arasında yer aldı. Böylece Parton’ın adı pandemi döneminde bu kez sahnelerde değil, bilimsel araştırmalara verdiği destekle gündeme geldi.

BAŞKANLIK ÖZGÜRLÜK MADALYASINI İKİ KEZ KABUL ETMEDİ

Dolly Parton’ın ABD’de farklı siyasi görüşlerden insanların sevgisini kazanmasının nedenlerinden biri de politikadan mümkün olduğunca uzak durmasıydı. Trump yönetimi Parton’a ABD’nin en yüksek sivil nişanlarından Başkanlık Özgürlük Madalyası’nı iki kez teklif etti.

Parton daha sonra ilk teklifi eşinin hasta olması, ikinci teklifi ise Covid döneminde seyahat etmek istememesi nedeniyle kabul edemediğini açıkladı.

Parton hayatı boyunca belirli bir siyasi kampın sembolü haline gelmekten kaçındı. Buna karşılık eğitimden sağlık hizmetlerine, kadınların çalışma hayatından LGBTİ+ bireylere yönelik kapsayıcı mesajlara kadar birçok toplumsal konuda tavır aldı.

TRUMP’TAN BİR HAFTALIK YAS KARARI

Dolly Parton’ın 25 Ağustos 2026’daki ölümünün ardından ABD’de alışılmışın dışında bir karar alındı. Başkan Donald Trump, Parton’ın anısına Amerikan bayraklarının Beyaz Saray’da, tüm federal kamu binalarında, askeri üslerde, savaş gemilerinde ve ABD’nin dünyanın dört bir yanındaki diplomatik temsilciliklerinde 1 Eylül gün batımına kadar yarıya indirilmesini emretti.

Bir devlet başkanı, asker ya da siyasi lider olmayan Parton için verilen bu karar, onun Amerikan toplumundaki yerini de ortaya koydu. Çünkü Dolly Parton’ın ardında bıraktığı miras yalnızca “Jolene”, “9 to 5” ya da “I Will Always Love You” değildi.

Tennessee’de 12 çocuklu yoksul bir ailenin kızı olarak başlayan hayatını dünya çapında bir müzik kariyerine dönüştürdü. Annesinin kumaş parçalarından diktiği paltoyu şarkıya, babasının okuma yazma bilmemesini milyonlarca çocuğa kitap ulaştıran bir projeye çevirdi. Şimdi çok sevdiği ve geçen sene kaybettiği 60 yıllık eşi Carl Dean'e kavuştu. 18 yaşında tanışan ve kelimenin tam anlamıyla 'ölüm bizi ayırıncaya dek' diyen bu çiftin hiç çocukları olmadı ama Dolly milyonlarca çocuğa ulaşmayı başardı.

Dolly’nin isteği üzerine, yakın aile fertleri için küçük, özel bir cenaze töreni düzenlenecek. Ailesi de onun mirasını devam ettirmek adına çiçekler yerine, Dolly Parton’ın Imagination Library’sine bağış yapılması talebinde bulundu.