Menopoz yaşını öne çeken nedenler: Sigara, stres ve uykusuzluk ilk sırada

GAZETE PENCERE - Menopoz, bir yıl boyunca adet kanaması ve lekelenme olmamasıyla tanımlanıyor. Dünya genelinde ortalama menopoz yaşı 50–51 olarak kabul edilirken, Türkiye’de bu aralık 47–49 yaşa kadar iniyor. Ancak uzmanlara göre bazı alışkanlıklar ve sağlık sorunları bu süreci daha da erkene çekebiliyor.

Acıbadem Kadıköy (Dr. Şinasi Can) Hastanesi Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanı Dr. Cavide Ali, menopoz yaşını en çok etkileyen faktörün genetik olduğunu söylüyor. Aile öyküsü, bazı kanser tedavileri, kullanılan ilaçlar, cerrahi müdahaleler ve otoimmün hastalıklar erken menopoz açısından değiştirilemeyen riskler arasında yer alıyor.

Buna karşılık, günlük yaşam alışkanlıklarıyla ilişkili bazı riskleri azaltmak mümkün.

SİGARA MENOPOZ TAKVİMİNİ DEĞİŞTİRİYOR

Sigara, menopoz yaşını öne çeken en güçlü etkenlerden biri. Nikotin ve sigaradaki toksik maddeler, yumurtalıklardaki foliküllerin daha hızlı tükenmesine yol açabiliyor. 2018’de yayımlanan geniş bir meta-analiz, sigara içen kadınların menopoza ortalama iki yıl daha erken girdiğini ortaya koyuyor. Amerikan Üreme Tıbbı Derneği de sigaranın yumurta rezervini azalttığını vurguluyor.

AŞIRI ZAYIFLIK DA RİSK

Yağ dokusu yalnızca enerji deposu değil, aynı zamanda östrojen üretimine katkı sağlayan aktif bir yapı. Bu nedenle düşük vücut kitle indeksi, yani aşırı zayıflık, menopoz yaşını etkileyebiliyor. Uzmanlara göre uzun süreli kalori kısıtlaması yumurtalık fonksiyonlarını olumsuz etkileyerek süreci hızlandırabiliyor.

KRONİK STRES HORMON DENGESİNİ BOZUYOR

Yoğun iş temposu, bitmeyen kaygı hali ve sürekli alarm durumunda bir beden… Kronik stres, vücuttaki kortizol seviyesini artırıyor. American Journal of Epidemiology’de yayımlanan bir çalışma, yüksek algılanan stres düzeyinin erken menopoz riskini artırabileceğini gösteriyor. Sürekli yüksek seyreden stres hormonu, üreme sistemini yöneten hormonal dengeyi bozarak yumurta rezervinin daha hızlı tükenmesine zemin hazırlayabiliyor.

UYKUSUZLUK YUMURTALIK SAĞLIĞINI ETKİLİYOR

Kaliteli ve düzenli uyku, hormon dengesinin korunmasında kritik rol oynuyor. Gece salgılanan melatonin hormonu, üreme hormonlarının düzenlenmesinde önemli bir görev üstleniyor. Uzun süreli uykusuzlukta melatonin üretimi azalırken, kortizol yükseliyor. Bu durum hem oksidatif stresi artırıyor hem de yumurtalıkları yöneten hormonal sistemi baskılayabiliyor.

2018’de yayımlanan bir çalışma, kronik uyku sorunu yaşayan kadınlarda menopozun daha erken görülebildiğini ortaya koydu. 2023 tarihli çok merkezli araştırmalar da düşük uyku kalitesi ile erken menopoz geçişi arasında anlamlı bir ilişki olduğunu gösteriyor.

BESLENME ALIŞKANLIKLARI BELİRLEYİCİ

Menopoz yaşını etkileyen bir diğer değiştirilebilir faktör ise beslenme. Geniş kapsamlı araştırmalar, yağlı balık ve baklagil tüketiminin menopoz yaşını geciktirebildiğini; buna karşılık rafine karbonhidrat ağırlıklı beslenmenin süreci öne çekebildiğini gösteriyor.

Nurses’ Health Study verileri, bitkisel protein tüketimi ve yeterli D vitamini alımının erken menopoz riskini azalttığını ortaya koyuyor. Antioksidan yönünden zengin sebze ve meyveler yumurtalık yaşlanmasında rol oynayan oksidatif stresi azaltırken; yüksek şekerli ve işlenmiş gıdalar hormonal dengeyi olumsuz etkileyebiliyor.

Uzmanlara göre genetik mirası değiştirmek mümkün değil. Ancak sigarayı bırakmak, stresi yönetmek, düzenli uyumak ve dengeli beslenmek menopoz takvimini öne çekebilecek riskleri azaltmada önemli bir adım.