Cumhuriyet tarihinin 103 bin parçalık hafızası Metrohan’da: Zafer Toprak Arşivi

GAZETE PENCERE- İstanbul Büyükşehir Belediyesi (İBB) tarafından hayata geçirilen Cumhuriyet Tarihi Araştırmaları Merkezi, Beyoğlu Tünel Meydanı’ndaki tarihi Metrohan’da kapılarını açtı. Merkezin ilk arşivi, 2023 yılında hayatını kaybeden tarihçi Prof. Dr. Zafer Toprak’ın bir ömür boyunca oluşturduğu 103 bin 649 parçalık koleksiyon oldu.

İBB Miras tarafından restore edilen tarihi İETT Genel Müdürlüğü binası Metrohan’ın ikinci katında kurulan merkez, yalnızca tarihçilere değil, farklı disiplinlerde çalışan araştırmacılara da açık olacak. Merkezin ilerleyen dönemde başka tarihçilerin arşivleri ve katkılarıyla genişletilmesi planlanıyor.

40 BİN KİTAP, 5 BİN FOTOĞRAF, 110 FİLM MAKARASI

Zafer Toprak Arşivi’nin büyüklüğü rakamlara da yansıyor. Koleksiyonda 40 bin 996 kitap, 49 bin 567 süreli yayın, 5 bin fotoğraf, 6 bin 868 evrak, 595 tez, 196 afiş, 327 kartpostal ve 110 film makarası bulunuyor. Böylece toplam koleksiyon 103 bin 649 esere ulaşıyor.

Arşivde yalnızca kitap ve belgeler yer almıyor. Zafer Toprak’ın daktiloları, ödülleri, plaketleri, çalışma masası ve kitaplığı da korunuyor. Tarihçinin çalışma odası, kullandığı eşyalarla birlikte özel bir bölümde yeniden oluşturuldu.

Merkez toplam 950 metrekarelik bir alanda faaliyet gösterecek. Aynı anda 90 kişinin çalışabileceği araştırma alanının yanı sıra söyleşi, toplantı ve farklı etkinlikler için 50 kişilik çok amaçlı salon da bulunuyor.

“GENÇ TARİHÇİLER BU ARŞİVDEN FAYDALANACAK”

Açılışta konuşan İBB Başkanvekili Nuri Aslan, koleksiyonun özellikle genç araştırmacılar açısından taşıdığı öneme dikkat çekti:

“Profesör Doktor Zafer Toprak, ömrünü Cumhuriyet tarihini anlamaya, anlatmaya, belgelemeye ve gelecek nesillere aktarmaya adamış abidevi bir tarihçimiz. Hakiki bir Cumhuriyet aydınıydı. Bugün bir insanın bir ömür boyu biriktirdiği bilginin milyonlarca İstanbullunun ortak zenginliğine dönüşmesine şahitlik ediyoruz.”

Aslan, Toprak’ın kişisel eşyalarının da merkezde korunacağını belirterek, “Buraya genç tarihçiler, öğrenciler, araştırmacılar gelecek ve Zafer Hocamızın muazzam arşivinden faydalanacaklar. İşte bu bizim için büyük bir gururdur” dedi.

BİR AKADEMİSYENİN ÇALIŞMA YÖNTEMİ DE KORUNACAK

İBB Genel Sekreter Yardımcısı Mahir Polat ise projenin yalnızca belgeleri koruyan klasik bir arşiv olarak düşünülmediğini anlattı. Merkezin hazırlanması sürecinin 2023 yılında başladığını belirten Polat, Zafer Toprak’ın arşivinin yanı sıra bir tarihçinin çalışma yönteminin ve entelektüel üretim biçiminin de gelecek kuşaklara aktarılmasını amaçladıklarını söyledi.

Polat, “Bizim buradaki esas hedefimiz İstanbul’un sadece bir arşivini değil, bir akademisyenin, bir entelektüelin emeğinin de değerinin altını çizmek ve korumaktı” ifadelerini kullandı.

BİNNAZ TOPRAK: “MÜTHİŞ GURUR DUYARDI”

Zafer Toprak’ın eşi Binnaz Toprak da açılışta yaptığı konuşmada merkezin ortaya çıkış sürecini anlattı. Arşivin yeni halini gördüğünde Zafer Toprak’ı düşündüğünü belirten Binnaz Toprak, “Hakikaten böyle bir şey olacağını düşünse müthiş sevinirdi, müthiş gurur duyardı” dedi.

Cumhuriyet tarihine ilişkin kaynakları bir araya getiren merkezin bundan sonraki dönemde koleksiyonunu genişletmesi; söyleşi, toplantı ve akademik çalışmalarla Cumhuriyet tarihi üzerine araştırmaların buluşma noktalarından biri haline gelmesi hedefleniyor.