Uzmanlardan yeni tütün yasası uyarısı: “Yeni kanun değil, doğru uygulama gerekiyor”

GAZETE PENCERE- Türkiye’de tütün ürünlerine ilişkin yeni bir kanun hazırlığı olduğu yönündeki haberler tartışılırken, Sağlığa Evet Derneği Başkanı Prof. Dr. Elif Dağlı, Yönetim Kurulu Üyesi Doç. Dr. Osman Elbek, Yönetim Kurulu Üyesi Tanzer Gezer ve dernek üyesi Efza Evrengil, tütün ürünlerine ilişkin gündemde olduğu belirtilen yeni düzenlemeye ilişkin değerlendirmelerde bulundu. Uzmanlar, yeni bir kanundan önce mevcut tütün kontrolü mevzuatının eksiksiz uygulanması ve yeni nesil nikotin ürünlerinin yasal piyasaya girişinin engellenmesi çağrısı yaptı.

Gündeme gelen düzenlemeye ilişkin resmi bir makam tarafından doğrulama veya yalanlama yapılmadığı belirtilirken, kamuoyuna yansıyan başlıklar arasında 2040 yılında tüm tütün ürünlerinin üretim ve ticaretinin yasaklanması ile 1 Ocak 2015 ve sonrasında doğanlara tütün ürünü satışının yasaklanması bulunuyor.

YENİ NESİL ÜRÜNLERE DİKKAT ÇEKİLDİ

Uzmanlar, elektronik sigara ve ısıtılmış tütün ürünleri gibi “yeni nesil ürünler” konusunda da uyarıda bulundu. Bu ürünlerin “dumansız”, “alternatif” veya “zarar azaltımı” gibi ifadelerle pazarlanmasının ürünleri güvenli hale getirmediği belirtildi.

Değerlendirmelerde, elektronik sigara ve ısıtılmış tütün ürünleri pazarının önemli bölümünün geleneksel sigara şirketlerinin kontrolünde olduğu, dijital platformlar ve influencer iş birlikleri üzerinden özellikle gençlere ulaşılabildiği ifade edildi.

GENÇLERDE ELEKTRONİK SİGARA KULLANIMI ARAŞTIRILDI

Sunumda yer verilen, Şubat-Nisan 2026 döneminde Gazi Üniversitesi ve Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi hastanelerinin pediatri polikliniklerine başvuran 10-19 yaş arasındaki 488 kişiyi kapsayan araştırmada, katılımcıların yüzde 21,9’unun en az bir kez, yüzde 12,5’inin ise son 30 gün içinde elektronik sigara kullandığı belirtildi.

Araştırmada ev içi sigara dumanına maruz kalma oranı yüzde 43,4, yakın arkadaşında geleneksel sigara kullanımı yüzde 46,1, yakın arkadaşında elektronik sigara kullanımı yüzde 35,9 ve sosyal medyada elektronik sigara içerik veya reklamlarına maruz kalma oranı yüzde 27 olarak verildi.

TÜRKİYE’DE MEVCUT MEVZUAT NE DİYOR?

Değerlendirmede Türkiye’de elektronik sigara ve benzeri ürünlere ilişkin mevcut hukuki durumun kamuoyunda sanıldığı gibi doğrudan “tam yasak” şeklinde olmadığı savunuldu.

Buna göre ticari ithalat 2149 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı uyarınca yasakken, yolcu beraberinde ürün getirilmesine ilişkin istisnanın sürdüğü belirtildi. Üretim ve piyasaya arzın ise 4207 sayılı Kanun kapsamında ruhsata bağlı olduğu, 4733 sayılı Kanun kapsamında da yetkili bakanlık tarafından henüz üretim ve pazarlama standardı yayımlanmadığı ve herhangi bir firmaya ruhsat verilmediği ifade edildi.

“2040 HEDEFİ İÇİN PLAN GEREKİYOR”

Tütün salgınını sona erdirmeye yönelik politikaların yalnızca kanun değişikliğiyle yürütülemeyeceği görüşü de dile getirildi. Finlandiya, Yeni Zelanda, İskoçya, İsveç, Kanada ve bazı Avrupa ülkelerinin belirli tarihler için tütün kullanımını yüzde 5’in altına indirmeye yönelik “sonlandırma” hedefleri açıkladığı aktarıldı.

Butan’ın ise tütün ürünlerinin üretim ve ticaretini tamamen yasaklayan uygulamasından 2021 yılında vazgeçtiği belirtildi.

NESLE DAYALI SATIŞ YASAĞI TARTIŞMASI

Nesle dayalı tütün ürünü satış yasağının Maldivler ve İngiltere gibi ülkelerde farklı biçimlerde uygulandığı belirtildi. Maldivler’de belirli bir tarihten sonra doğanlara tütün ürünlerinin satışının yanı sıra elektronik sigara ticareti ve kullanımının da yasaklandığı aktarıldı.

İngiltere’de ise belirli bir doğum tarihinden sonra doğanlara sigara satışının yasaklandığı, ancak elektronik sigara satışının 18 yaş üzerindeki kişiler için sürdüğü ifade edildi. Türkiye açısından uygulanacak modelin hangi ürünleri kapsayacağının belirleyici olacağı vurgulandı.

İNCE SİGARA VE FİLTRE İÇİN DE YASAK ÇAĞRISI

Uzmanlar, ince ve ultra ince sigaraların da düzenleme kapsamına alınması gerektiğini savundu. Bu ürünlerin daha az toksin ve nikotin içerdiği algısı yarattığı, sigaraya başlamayı ve kullanımın sürdürülmesini kolaylaştırabileceği belirtildi.

Sigara filtrelerinin de tek kullanımlık plastik atıkların önemli kaynaklarından biri olduğu ve sigara kullanımını kolaylaştırdığı gerekçesiyle yasaklanması gerektiği görüşü dile getirildi.

“YENİ KANUNDAN ÇOK PLANA İHTİYAÇ VAR”

Uzmanların değerlendirmesinde, tütün kullanımını azaltmak için iki temel adım öne çıkarıldı: Mevcut tütün kontrolü düzenlemelerinin eksiksiz uygulanması ve yeni tütün ve nikotin ürünlerinin yasal yollarla piyasaya arzının engellenmesi.

Yeni nesil ürünlerin üretimi, iç ve dış ticareti, dağıtımı ve satışına yönelik daha kapsamlı düzenlemeler yapılması gerektiği savunulurken, yalnızca 2040 gibi bir hedef tarih belirlemenin yeterli olmayacağı ifade edildi.