Hep böyle kal Makedonya
Kuzey Makedonya’yı henüz geçtiğimiz günlerde keşfettim. Üsküp, Ohri ve Manastır, ülkenin en büyük üç kenti. Başkent Üsküp, yarım milyon civarı insanın yaşadığı, 1963 büyük depreminden sonra yıkılıp, 2010’larda “Üsküp 2014” projesi adlı bir çalışma ve uluslararası çabalarla tekrar planlanarak ayağa kaldırılmış bir “heykeller şehri”. Oldukça dar bir alanda yüzlerce heykel, neoklasik stilde kamu binaları ile yeni bir kimlik kazandırılmaya çalışılmış. Özellikle Yunanistan’la aralarında yaşanan “Makedonya neresidir, kimindir” bunalımı nedeniyle de bu projeyi önemsiyorlar.
Eklektik bir stili de olsa, Üsküp orta yerinde gürül gürül akan Vardar nehri ve üzerindeki taş köprüsü ile zaten kendi kimliğinin sahibi, bence… Cıvıl cıvıl olduğu kadar sakin, restoranları ve kafelerinin canlılığı kadar nehir boyu uzanan yemyeşil, daha doğrusu bu mevsimde sapsarı parkları ile huzur veren, bebek mavisi bir gökyüzü, sokaklarda buz gibi tertemiz su içebildiğiniz ve içinize çektiğiniz havanın tertemiz olduğunu her nefesinizde hissettiğiniz güzel mi güzel, bizden mi bizden bir Balkan kenti. Trafikteki disiplin ve saygı açısından bizden çok farklılar gerçi, burada araba kullanmak tam bir rehabilitasyon… Hemen hemen yarım saat mesafedeki Matka Kanyonu ise, görülmeden geçilmemesi gereken bir doğa harikası. Trekking, kano, çadır kampı yapanların gidilecekler listesine mutlaka girmeli. Ama doğa sporlarına özel bir ilginiz olmasa bile rahatlıkla kısa bir bölümünü yürüyebilir, 45 dakika kadar süren bir tekne turuyla kanyonun derinliklerine kadar gidebilir, bu görkemli doğanın tadını çıkarabilirsiniz.
Diğer yandan kentin içinde Türk çarşısında lira da, euro da, dolar da Makedon dinarı da geçiyor. Mükemmel bir trileçeyi de burada afiyetle yiyebiliyorsunuz. Denk getirirseniz, opera da izleyebilirsiniz, yürüyüş de yaparsınız. Türkiye’nin hemen hemen yarı fiyatına alışverişinizi tamamlar, üstüne de sakin ve huzur içinde bir hafta sonu geçirip sadece 1.5 saatte Türkiye’ye dönersiniz.
Ama eğer biraz daha vaktiniz varsa, bahar ve yaz aylarında arabayla 2.5 saat mesafedeki Ohri’ye de yolunuzu düşürün. Hem ülkeyi kuzeyden güneye görmüş hem de yoğun bir ağaç örtüsüyle kaplı ormanlardan geçmiş olursunuz. Burası Tuzla, Büyükada, Safranbolu karışımı çok sempatik bir sayfiye kenti. Göl kenarı ama bizim Van gölümüz gibi oldukça büyük. Hem yüzmek hem de su sporları yapmak için tercih ediliyor. Her bütçeye ve zevke göre oteller, moteller, pansiyonlar ve yazlıklarla dolu.
Manastırda ise küçük bir Balkan kenti bulacaksınız; Şişhok sokağında uzun yürüyüşler yapıp her köşe başındaki kafelerle Manastır birası Skopso yudumlayarak gelip geçeni izleyin. Belki hayalinizde yüzyıl önceye gider, az ileride, şimdi kent müzesi olarak hizmet veren Manastır Askeri İdadisi’ne 15 yaşında kaydolan Selanikli genç Mustafa Kemal’in okula gidişini, gençliğinin üç yılını ve kentin sokaklarında kimbilir ne hayallerle, ne hedeflerle, ne heyecanlarla geçirdiğini düşünürsünüz. Müzeyi mutlaka görün; içindeki Atatürk odasını görmekle de kalmayın, Manastır’ın Yugoslavya’dan kopuşuna, tüm ülkenin dağılışına ve yetiştirdikleri değerli insanlara ve kültürlerine dair güzel bilgilerle ayrılacaksınız buradan.
Kuzey Makedonya için yarınlara dair bir endişem, gelip geçerken tanık olduğumuz ve son dönemde hız kazanmış olan otoyol projeleri ile bu inşaatlara malzeme sağlayan taş ocakları oldu. Çevre örgütlerinin söylediğine göre, dağlık arazide yürütülen milyonlarca metreküplük kazı çalışmaları ormansızlaşmayı hızlandırırken, yaban hayat habitatlarını bölüyor ve heyelan riskini artırıyor. UNESCO, Ohri Gölü ve çevresindeki hassas ekosistemlerin plansız altyapı müdahaleleriyle zarar gördüğünü belirterek, kapsamlı çevresel etki değerlendirmeleri yapılmadan bu otoyol çalışmalarının durdurulması için hükümeti uyarmış zira otoyol inşaatları için gereken malzeme ihtiyacı, güzergâh boyunca yeni taş ve kum ocaklarının hızlandırılmış izinlerle açılmasını tetiklemiş. Ancak bu ocaklarda modern toz filtreleme sistemleri olmadığı için çevre köylerde ve tarım arazilerinde yaşanan ağır hava kirliliğinin yanı sıra, hafriyat atıklarının da yeraltı suları ile nehir yataklarını kirlettiği belirtiliyor. Biz bunların oldukça yüzeyde görünen kısmına şahit olduk. Üsküp-Ohri arasında devam eden büyük karayolu projesi gözle görülüyor. Bu ülke tüm Balkanların da kalbi olduğu için, Arnavutluk’tan Sırbistan’a, Hırvatistan’dan Yunanistan’a birçok ülkeyi birbirine bağlayan yolların da geçiş noktası. O nedenle lojistik, ulaştırma, nakliye ülkenin önemli gelir kaynaklarından. Ancak bu durum, gelişmekte olan bizimki gibi ülkelerde olduğu gibi; gelişme mi doğa tahribatı mı noktasına gelir ve her yerde olduğu gibi doğa kaybederse, Kuzey Makedonya da kaybeder. Henüz AB üyesi de olmayan Kuzey Makedonya şu andaki güzelliğini, turistik cazibesini, Balkan kentlerinin hem Avrupalı hem doğulu tertemiz havasını kaybeder ve sıradan bir küçük ülke olarak kalır. Dilerim ki bu olmaz ve ülkelerine sahip çıkmayı başarırlar.
COP’TA İŞLER YOLUNDA MI?
Antalya’da devam eden COP31 İklim Değişikliği Konferansı, tüm dünyada ilgiyle izleniyor. Bir yanda “Sıfır Atık” anlatıları, döngüsel ekonomi panelleri, güneş ve rüzgâr hedefleriyle kusursuz bir diplomasi sahnesi var; diğer yanda ise CNN International’in bir haberine göre, iklim krizinin tartışıldığı bir toplantıya giden 93 jet… Kömürden çıkış için net bir takvim koymadan, konuşmaların yapıldığı ama aksiyonların planlanmadığı, üstelik Akbelen’den Kazdağları’na doğa tahribatıyla anılan dev şirketlerin sürdürülebilir dönüşüm ortağı sıfatıyla sponsor olduğu bir COP buluşması, bu konuda adım atılmasını isteyen dünya vatandaşlarının tümü tarafından ister istemez şüpheyle karşılanıyor. Son yıllarda tüm COP’larda olan bu ve birkaç yıl aradan sonra Antalya COP’a gelen Greta Thunberg de bu durumu bir “yeşil yıkama sirki” olarak niteledi.
Yine de Birleşmiş Milletler kontrolünde olan Mavi Bölge’de dünyanın dört bir yanından gelen sivil toplum temsilcilerinin, yerel üreticilerin, akademisyenlerin ve genç aktivistlerin bir arada olması değerli. Siyasetçilerin her şeye rağmen fosil yakıtlardan çıkışı, finansmanını ve dünyanın enerji ihtiyacının %35’inin 2035’te elektrikten sağlanması hedefi olan “35’te 35” çağrısını konuşmaları değerli. Bu konuların görüşüldüğü tek büyük buluşmanın bu olduğu gerçeğini unutmamak lazım. Diğer yandan, Uluslararası Enerji Ajansı Direktörü Fatih Birol’un, temiz enerji olarak elektriğin artık sadece çevresel bir zorunluluk değil, aynı zamanda son dönemde Hürmüz Boğazı’nda yaşanan krize bakarsak, tüm uluslar için ulusal bir enerji güvenliği meselesi haline geldiği tespiti de bu konuda umutların yeşermesine sebep olabilir. Reel politik bile artık temiz enerjiye geçmek gerektiğini söylüyorsa, daha neyi bekliyoruz ki…
