İran’da günlerdir halk enflasyon ve döviz kurunda yaşanan dalgalanma sonucu yaşanan yoksulluk nedeniyle eylemde. Başkent Tahran’daki esnafların başlattığı bu protesto gösterilerine İran yönetimi de sert müdahalelerde bulunuyor.
Eylemler rejim güçlerinin bu müdahalesiyle daha fazla büyüdü ve her ne kadar ekonomik kriz nedeniyle başlamış olsa da rejimin değiştirilmesi talebine dönüştü. İran’da Mahsa Amini eylemlerinden sonra yaşanan en büyük protesto gösterileri gerçekleşiyor.
Peki İran’da kimler sokağa çıktı? Kürtlerin ve Türklerin bu eylemlerdeki rolü ne? Halk ne istiyor? Sanıldığı gibi rejim açısından bir tehdit oluşturuyor mu? İşte tüm bu sorulara tek tek yanıtları aranıyor.
İran uzmanı Sosyolog Arif Keskin adeta kapalı bir kutu olan İran’da nelerin yaşandığını Gazete Pencere’ye anlattı.
Trump’ın İran’a müdahale mesajlarıyla rejim kendini Anti Amerikancı bir pozisyona alıp korumaya çalışsa da halkın Trump’ın çağrılarıyla pek bir ilgisi yok.
Keskin’e göre eylemler düne kadar rejim açısından bir tehdit potansiyeli barındırmıyordu ama dünden itibaren protestolar ülke genelinde genişledi. Tahran esnafının başlattığı gösteriler 130’dan fazla vilayete sıçramış durumda.
Eylemlerin karşısında ne yapacağını bilemeyen rejim internet ve telefon alt yapısını kapatarak önlem almaya çalıştı.
TÜRKLER İLK KEZ MEYDANLARDA
İran’daki bu eylemlerin en büyük kırılma noktası ise yıllardır toplumsal gösterilere sınırlı sayıda katılım sağlayan Azerbaycan Türklerinin protestolara dün itibariyle katılım sağlamaya başlamış olması. Türklerin ağırlıklı olarak yaşadığı Tebriz ve Urmiye gibi kentlerde eylemler dikkat çekti.
Keskin bu durumun sık yaşanmadığını Türklerin sokaklara inmesinin rejimin geleceği açısından önemli olduğunu ifade ediyor. İran’da 30 milyondan fazla Türk nüfus var. Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan da Türk kökenli.
REJİM DEVRİLİR Mİ?
Arif Keskin’e göre eylemler her ne kadar büyük olsa da rejimi devirebilecek kuvvete henüz ulaşmadı. Rejimin devrileceğine ilişkin yapılan yorumları aşırı bulan Keskin duruma ilişkin bir tırnak açıyor; “Rejim devrilmeyebilir belki ama rejim açısından riskli olduğu aşikar”
SOKAĞA ÇIKANLAR KİM?
Çok farklı etnik ve dini kimliğe sahip bir ülke İran. Nüfusun büyük çoğunluğu Fars ve Şii mezhebinden.
İkinci büyük grup ise Türkler mezhepsel olarak onlar da Şii. Sonra Belluclar ve Kürtler geliyor. Kürtler ekseriyetle Sünni mezhebine bağlılar.
Durum böyle olunca talepler de parçalı hale geliyor ancak son protesto gösterilerinde sokağa çıkan İranlıların ortaklaştığı tek bir konu var o da İran İslam Cumhuriyeti’nin yönetiminin değişmesi.
Keskin’in anlattıklarına göre; sokağa çıkan protestocular çok farklı siyasal görüşlere sahip.
Sokakta birbiriyle zıt görüşte olan birçok insan var. Kürtler ve Belluclar özerklik yanlısı. İran’ın eski rejimi Pehlevi hanedanını destekleyen azımsanmayacak bir grup da sokakta. Öte yandan baskılara rağmen siyasi faaliyet yürüten sosyalistler de eylemlerde ön plana çıkıyor. Liberallerden, cumhuriyetçilere Fars milliyetçilerine kadar İran’da rejime muhalif hangi grup varsa başrolde.
PEHLEVİ’NİN ETKİSİ VAR MI?
Keskin’e göre halkta Pehlevi’ye bir sempati var ama eylemlerin öne çıkardığı bir siyasi lider yok. Örgütlü yek pare bir hareket olmadığından eylemler kendiliğinden gelişiyor. Rıza Pehlevi halkın tamamını temsil etmiyor.
REJİMİN YÖNTEMLERİ
İran rejimi eylemlere sert müdahale etmeye devam ediyor. Cumhurbaşkanı Pezeşkiyan’ın ılımlı mesajlarının sahada bir karşılığı yok. 40’tan fazla kişi bu eylemlerde öldürüldü.
Rejim gösterileri ikiye ayırıyor. Protestoculara daha ılımlı yaklaşsa da vandalizm olarak algıladığı eylemlere sert müdahalede bulunuyor. Ancak Keskin’in anlattığına göre bunun bir sınırı yok ve protestocular bir anda vandal etiketi ile karşılaşabiliyor.
Keskin, İran’ın dini lideri Hamaney’in bugün yaptığı konuşmada tariflediği vandalizm tanımı ile eylemlere müdahalenin daha da sertleşeceği görüşünde.
Rejim ekonomik kriz nedeniyle sokağa çıkanları haklı görse de iktidarı sarsan söylemlere tamamıyla kapalı.
