Bugün sizleri bir koleksiyonerle tanıştıracağım. Gökhan Büyükengez. Saint Joseph Lisesi’nde tarih öğretmeni. Kadın Eserleri Kütüphanesi ve Bilgi Merkezi’nin kurucularından Aslı Davaz ve ekibinin yayımladığı Arşivde Kadın ve Toplumsal Cinsiyet dergisi sayesinde tanıdım Büyükengez’i. 1924 yılında kurulan Türk Kadın Birliği’ne ilişkin belgeleri topladığını okuyunca büyük bir heyecanla ulaştım kendisine. Yaklaşık dört saat süren sohbetimiz sonunda iyi ki tutkuları olan insanlar var diye düşündüm.

Gökhan Büyükengez babasının teşvikiyle beş yaşında gazoz kapakları ve minyatür arabalar toplayarak koleksiyonculuğa adım atmış. Daha sonra kartpostallar ilgisini çekmiş. Tarihçi olması ve daha anlamlı koleksiyonları bir araya getirme isteği onu Türk Kadın Birliği’yle buluşturmuş. Büyükengez, Türk Kadın Birliği’yle Marmara Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi’ndeki Tarih eğitimi sırasında ilgilenmeye başladığını anlattı. Öğrencilik yıllarında sahaflarda vakit geçirdiğini söyleyen Büyükengez’in doğru belgeye ulaşmasında tarihçi olmasının etkisi olduğu hiç şüphesiz. Kadınların siyasal hakları için mücadele eden Nezihe Muhiddin’in kurucusu olduğu ve daha sonra 1935 yılına kadar devam eden birliğin maalesef arşivi kayıp. Tabi kayıp demek ne kadar doğru bilemiyorum. Arşive ne olduğu şimdilik bilinmiyor. Umudumuz bir gün gün yüzüne çıkması.

Kadınların tarihe yazılmasında bu tür belge ve bilgiler, fotoğraflar, mektuplar, anılar, tutanaklar, sinema bileti, makbuz gibi efemeralar önem taşıyor. Ancak başka ülkelerde olduğu gibi kadınların tarihin bir parçası olması konusunda yaşanan zorluk, kadınlara ait belgelerin kaydının tutulmasındaki eksiklik. Bu nedenle Gökhan Büyükengez’in bir koleksiyoncu olarak bu belge ve bilgilerin peşinden gidip, bunları bir araya getirmesi araştırmacılara yeni kapılar açıyor. 12 yıldır bilhassa TKB üzerine çalışan Büyükengez, müzayedelerden, yurtdışından, sahaflardan, dijital platformlardan belgeler, fotoğraflar topluyor. Nezihe Muhiddin’in baskısı olmayan kitaplarından, kendi imzaladığı 1931 yılında yayımlanan ‘Türk Kadını’ kitabına, Türk Kadın Birliği’ne dair gazete haberlerinden mektuplara, 1935 yılında İstanbul’da düzenlenen Uluslararası Kadınlar Birliği’nin 12. Kongresi için bastırılan pullara, kongre için düzenlenen yemeğin menüsüne, kongreye katılanlara verilen tramvay biletlerinden yaka kartlarına, davetiyelere kadar pek çok bilgi ve belgeyi arşivinde tutuyor. Bu konularda araştırma yapmak isteyenler için de Gökhan Büyükengez’in arşivi açık.

FENER’DE SAKLI HAZİNE: KADIN ESERLERİ KÜTÜPHANESİ VE BİLGİ MERKEZİ VAKFI

Kadıköy’den Fener’e giden vapur iskeleye yanaştığında tepede büyük kırmızı bina, Fener Rum Okulu karşılıyor bizi. İskeleye yakın bir yerde, Rum Okulu’nun eteğinde ise eski bir Bizans yapısı var. Kadın Eserleri Kütüphanesi ve Bilgi Merkezi işte bu yapıda yer alıyor.

Kadınların tarihe yazılmasında arşivin kaydının tutulması büyük öneme sahip. Çünkü toplumsal yaşamda görülen cinsiyet eşitsizliğinin izleri arşivde de karşımıza çıkıyor. Kadınlara ait belgeler maalesef aile içinde de görmezden geliniyor. Neyse ki kadınların tarihinin kayıt altına alınmasını ve bir belleğin oluşumunu sağlayan kütüphanemiz var. Bu belleğin oluşumunda Aslı Davaz, Füsun Akatlı, Füsun Ertuğ-Yaraş, Jale Baysal ve Şirin Tekeli’yi saygıyla anıyorum. Osmanlı’dan günümüze Türkiye’de kadınlara ait tarihin oluşumunda katkıları büyük.

Kütüphanede özel arşivlerin yanı sıra kadın örgütleri, yazarlar, sanatçılara ait arşiv malzemeleri bulunuyor. Aynı zamanda Osmanlı’da kadınların yayımladığı dergilerin Türkçe ’ye çevrilmiş basımları, kadın tarihi üzerine tezler, kadın konulu kitaplar yer alıyor. Kütüphaneye son bağışlanan arşivler arasında Siyaset Bilimci Fatmagül Berktay’ın çalışmaları, gazeteci Zeynep Oral’ın arşivi bulunuyor. Ayrıca halihazırda arşiv kaydı tutulmaya devam eden bir başka isim Psikolog, Yazar Gündüz Vassaf’ın annesi Belkıs Halim Vassaf. Arşiv üzerinde çalışılmaya devam edildiği için henüz Belkıs Halim’in terekesi erişime açılmadı.

Kubbeli yapının üst katı araştırmacılara açık. Kütüphaneci Mahmut Gündüz her sorunuzu büyük bir içtenlikle yanıtlıyor. Bütün bir kış adeta ikinci evim olan kütüphanede araştırmama sağladığı kaynaklarla büyük katkısı olduğunu belirtmem gerekir. Kütüphanede yıl içinde konferanslar, sergiler düzenleniyor. Vakfın web sitesinden ve sosyal medya hesaplarından etkinliklere dair bilgi edinebilirsiniz.