Yine var ama eskisi kadar gücü yok. TUDEH; yani İran Halk Partisi’nin hataları ibretliktir. Açık adı Farsçada İran Kitleler Partisi anlamına da gelir.
“Coğrafya Kaderdir”... Doğu’nun büyük alimi İbn-i Haldun’a mal edilen bu sözün ne kadar doğru olduğu bir kez daha ortaya çıktı desek yeridir. TUDEH’in başına gelenler ders niteliğindedir, tabii bu coğrafya ders çıkarmaz, unutmayı pek sever. Ortadoğu’nun kaderinde bir de kaymaklısından “Aldatılma” ve “Aldanma” vardır. Aldatma işi bir çete, zümre veya cemaat tarafından yapılır, aldanma tarafında geniş halk kitleleri varsa, işte o zaman sonuçları kötü olur. Doğu’nun makus kaderinde bu duruma sıkça rastlanır. En büyük aldanışı yaşayanlardan biri de işte bu TUDEH’dir.
1941 yılında “53’ler grubu” denilen Marksist aydınlar tarafından kurulan TUDEH, işçiler ve öğrenciler arasında taraftar topladı ve Meclis’te de temsil edildi. Ancak 1953’te yabancı petrol şirketlerine direnen Başbakan Musaddık’ın CIA darbesiyle devrilmesinden sonra, Şah polisi ve gizli servisinin hedefi haline geldi. Binlerce üyesi tutuklandı, sürgüne gönderildi. İdamlar ardı ardına geldi, TUDEH yeraltına çekildi.
Parti buna rağmen geniş halk kesimleri arasında gücünü pekiştirdi, 1976 yılında başlayan Şah karşıtı gösterilerde ön cephedeydi ama yanında onlara hiç benzemeyen ortakları vardı; din adamları…
1979’da İran İslam Devrimi (neden devrim derler acaba!) gerçekleştiğinde TUDEH, Humeyni liderliğini ve İslamcı hareketi destekledi. ABD destekli 'Monarko Faşist' şahın yıkılması öncelikli hedef olunca, esnaf ve onları sürükleyen din adamlarını desteklemeyi tercih ettiler. Oysa militan güç ve propaganda üstünlüğü TUDEH’deydi. Üstelik ordu içindeki bağlantılarını da elleriyle Humeyni’ye teslim ettiler.
Çok geçmedi, şah gitti, kısa bir demokrasi denemesinden sonra ipler Ayetullahların eline geçti. Humeyni dini, devletin temeline koyuverdi, böylece TUDEH’e yol göründü.
Din devleti için tehdit olarak görülen TUDEH yasaklandı, binlerce üyesi tutuklandı, lider kadroları idam edildi.
Ancak bir gerçek var, İran halkı o dönemde (belki şimdi de) dini liderlere daha çok güveniyordu. TUDEH’i Afganistan’da kötü izler bırakan Sovyetlerin güdümünde görüyordu. TUDEH, ulusal çıkarlara sahip çıkmasına rağmen bunları İran halklarına anlatamadı. İslamcı hareketi yanlış okuyan TUDEH’in başına gelenlere şaşırmamak lazım.
Bugün ABD ve İsrail saldırılarına direnen İran’da yine doğru dürüst bir muhalefet grubu yok. Ne şahın oğlu, ne Halkın Mücahitleri ne de TUDEH boşluğu doldurmuyor. Partiler yok… Uzmanlara göre; İran’da güçlü bir meslekler örgütlenmesi var. İşçi ve işvereniyle tüm çalışanlar ve de İran’da sokağın asıl gücü çarşı esnafı taraf değiştirirse bir şeyler olabilir.
