Türkiye son 25 yılda Avrupa'nın en önemli otomotiv üretim üslerinden biri haline geldi. Bugün üretim kapasitemiz 2,3 milyon adede ulaşmış durumda. Ancak madalyonun diğer yüzü pek konuşulmuyor. Otomotiv Sanayii Derneği (OSD) verilerine göre, 2025 yılı sonunda Türkiye'nin otomotiv üretim kapasitesi 2 milyon 170 bin adet seviyesinde. Aslında bu rakam Tofaş'ın güncellenen kapasitesi dikkate alındığında yaklaşık 2,2 milyon adede ulaşıyor. Buna yaklaşık 100 bin adetlik Togg kapasitesini de eklediğimizde toplam kurulu kapasite 2,3 milyon adedi buluyor. Buna karşılık geçen yıl toplam üretim 1 milyon 446 bin adette kaldı. Yani kurulu kapasitenin yaklaşık yüzde 66'sı kullanılırken, 800 bin adedin üzerinde üretim kapasitesi atıl kaldı. Üstelik Togg'un 2025 yılında yaklaşık 40 bin adet üretim gerçekleştirdiği düşünüldüğünde fiili atıl kapasite daha da yüksek seviyede.
Bu tablo önemli bir gerçeği ortaya koyuyor. Son dönemde sürekli yeni fabrika yatırımları tartışılıyor. Oysa Türkiye'nin bugün en büyük ihtiyacı yeni fabrika kurmaktan önce, mevcut fabrikaları yeni modeller ve yeni ihracat programlarıyla tam kapasite çalıştırabilmek. Çünkü 2,3 milyon adetlik kapasitenin yaklaşık yüzde 80'i yalnızca altı üreticinin elinde bulunuyor.
1)Renault kapasitesini doldurdu
Bu üreticiler arasında kapasitesini en verimli kullanan şirketlerin başında Renault geliyor. 390 bin adetlik üretim kapasitesine sahip Oyak Renault, Bursa fabrikasını neredeyse tam kapasiteyle çalıştırmayı sürdürüyor. Şirket, dört yeni model için 400 milyon Euro’nun üzerinde yatırım yaparken Duster'ın ardından yeni Clio, Boreal ve Dacia'nın yeni C segmenti modeliyle (Striker) üretim programını güçlendiriyor. Renault açısından bugün asıl mesele yeni modellerle birlikte yeni kapasite ihtiyacının doğacak olması.
2)Hyundai tam kapasiteye doğru
245 bin adetlik kapasiteye sahip Hyundai ise geçen yıl 197 bin adet üretim gerçekleştirdi. Yaklaşık 48 bin adetlik kapasite kullanılmadı. Ancak bu tablo uzun sürmeyecek gibi görünüyor. Şirket ağustos ayında Türkiye'de ilk elektrikli otomobili olacak Ioniq 3'ü üretmeye başlayacak. Bunun için 250 milyon Euro yatırım yapıldı. Ardından yeni Bayon ve yeni i20 yatırımlarıyla birlikte toplam yatırım tutarı 715 milyon euroya ulaşıyor. Bu nedenle Hyundai'nin 2027 itibarıyla tam kapasiteye yaklaşması bekleniyor. Elbette bunun gerçekleşmesinde Avrupa pazarındaki talep ve "Made in Europe" düzenlemesinin Türkiye'yi nasıl etkileyeceği de belirleyici olacak.
3) Tofaş’ta potansiyel büyük
Atıl kapasite açısından en dikkat çekici tablo ise Tofaş'ta. 450 bin adetlik üretim kapasitesine sahip şirket geçen yıl yalnızca 131 bin 666 araç üretti. Başka bir ifadeyle fabrikanın kapasitesinin yaklaşık yüzde 70'i boş kaldı. Bunda Fiat Egea ihracatının sona ermesi ve yeni hafif ticari araç projelerine geçiş süreci etkili oldu. Ancak Tofaş cephesinde de dengeler hızla değişiyor. Şirket geçen hafta KAP'a yaptığı açıklamada yıllık üretim kapasitesinin 50 bin adet artarak 500 bin adede yükseldiğini duyurdu. Bursa fabrikasında dört marka için üretilen K9 kodlu hafif ticari araç ailesi ile beş marka için üretilen K0 kodlu orta ticari araç ailesinin üretimi başladı. Her iki programın da yıllık yaklaşık 150'şer bin adetlik üretime ulaşması bekleniyor. Buna karşılık Fiat Egea'nın üretimi bu ay sonunda sona erecek. Bu da fabrikanın yıllık 200 bin adedin üzerinde boş kapasiteye sahip olacağı anlamına geliyor. Şirket ise yatırım planlarında Bursa fabrikasının 2028 yılında 500 bin adetlik tam kapasiteye ulaşacağını öngörüyor. Bu hedef mevcut üretim programıyla matematiksel olarak mümkün görünmüyor. Dolayısıyla bu açıklama, Egea'nın yerine geçecek yüksek hacimli yeni model ya da model ailesinin çok uzak olmadığının en güçlü işaretlerinden biri olarak değerlendirilebilir.
4) Ford’un avantajı çeşitlilik
634 bin 500 adetlik kapasitesiyle Türkiye'nin en büyük üreticisi konumundaki Ford Otosan geçen yıl 452 bine yakın araç üretti. İlk bakışta yaklaşık 180 bin adetlik boş kapasite görünse de bunun önemli bölümü yeni model geçişlerinden kaynaklandı. Ford'un en önemli avantajı ise yalnızca Ford markası için değil Volkswagen adına da üretim yapıyor olması. Yeni nesil Transit Custom, Courier ve Volkswagen üretimlerinin artmasıyla birlikte şirketin önümüzdeki dönemde kapasite kullanım oranını daha da yükseltmesi bekleniyor.
5) Toyota'nın kritik eşiği
280 bin adet kapasiteye sahip Toyota Türkiye geçen yıl yaklaşık 210 bin araç üretti. Yaklaşık 70 bin adetlik boş kapasitenin temel nedeni Corolla'nın yaşlanması ve ihracat pazarlarındaki rekabetin artması. Bu nedenle fabrikanın yeniden tam kapasiteye ulaşabilmesi büyük ölçüde yeni Corolla'nın Türkiye'de üretilip üretilmeyeceğine ve özellikle elektrikli versiyonunun üretim programına dahil edilip edilmeyeceğine bağlı olacak.
6) Togg'un küçük modelleri
Yaklaşık 100 bin adet üretim kapasitesine sahip Togg'un 2025 yılında yaklaşık 40 bin araç ürettiği, bu yıl ise 70 bin adet seviyesine yaklaşması bekleniyor. Ancak Togg'un 2030 yılında hedeflediği 175 bin adetlik kapasiteye ulaşmasını sağlayacak asıl unsur mevcut modeller değil, önümüzdeki dönemde devreye alınması planlanan daha erişilebilir B segmenti modeller ve ihracat olacak. CATL ile yaptığı işbirliği ile üretilecek bu modeller, Togg’a beklenen çıkışı sağlayabilir.
BYD yatırımının 5 katı boşta
Bugün Türkiye otomotiv sanayisinin en büyük sorunu yeni fabrika kurmak değil. Asıl mesele, mevcut 2,3 milyon adetlik kurulu kapasitenin 800 bin adedini dolduracak yeni modelleri, yeni ihracat programlarını ve yeni yatırımları hayata geçirmek. Çünkü otomotiv sanayisinde rekabet artık sadece fabrika kurabilmekle değil, kurulu kapasiteyi ne kadar verimli kullanabildiğinizle ölçülüyor. Türkiye'nin önündeki en büyük fırsat da tam burada yatıyor. Son dönemde herkes 150 bin adet kapasiteli BYD yatırımını konuşuyor. Oysa bugün Türkiye'de bunun beş katından fazla, yaklaşık 800 bin adetlik üretim kapasitesi zaten boş duruyor. Asıl soru yeni fabrika kurmaktan önce, mevcut kapasiteyi hangi yeni model ve yatırımlarla dolduracağımız olmalı.
Kapasiteler ve sonuçlar
Fabrika Kapasite 2025 üretim
---------------------------------------------------------
Ford Otosan 634.500 451.846
Tofaş 450.000 131.666
Renault 390.000 387.113
Toyota 280.000 209.664
Hyundai 245.000 197.000
Togg 100.000 40.000
Karsan 61.189 50.000
Türk Traktör 50.000 25.833
Mercedes 26.300 23.403
Hattat Traktör 25.000 624
Anadolu Isuzu 15.662 5.276
Temsa 10.500 3.030
Otokar 7.500 5.660
MAN 4.800 4.025
