Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Bayraktar, uzun zamandır “doğal gaz faturalarının yüzde 45’inin, elektrik faturalarının ise yaklaşık yüzde 50’sinin devlet tarafından karşılandığını” söylüyordu. (15/4/2026)

AKP siyasetini bilenler bilir, bu tür konuşmalar olası bir zam haberinin göstergesidir.

Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu (EPDK) beklenen elektrik zamlarını 4 Nisan, 2026’dan geçerli olmak üzere açıkladı.

Toplam zam oranı % 25.

Bu hesaba göre Devlet verdiği desteğin yarısını geri aldı.

Değerli okur, devlet denilen kurumu fonlayan kesim halkımızdır.

Sen, ben, anne babalarımız, çocuklarımız, komşularımız yani vergi mükellefleri.

Pardon vergi mükelleflerinin gariban kısmı.

İktidarın iltifatına mazhar olan bazı şirketler, vergi ödeme zahmetine katlanmıyorlar.

Üstüne, devletimizden destek üzerine destek alıyorlar.

Nasıl mı?

Gelin bir bakalım.

NEDEN ÖZELLEŞTİRME?

Elektrik dağıtım şirketlerinin işletme haklarının özel sektöre devri öyküsü 2004 yılında başladı.

Amaç, eskiyen tesislerin iyileştirilmesi, yeni yatırımların artırılması ve elektrikteki kayıp/kaçak oranının düşürülmesiydi.

2006 yılında bölgelere ayrılan elektrik dağıtım şirketlerinin işletme hakları Türkiye Elektrik Dağıtım A.Ş’ye devredildi (TEDAŞ).

2010-2013 arasında bu bölgesel dağıtım şirketlerinin işletme hakları özel sektöre devir edildi.

Bu işlemlerden devlet 13 milyar dolara yakın gelir elde etti.

Trafo merkezleri, aydınlatma, nakil direkleri ile diğer taşınmazların mülkiyeti TEDAŞ’A aittir.

Bu nedenle de TEDAŞ’ın sistemde önemli halkları bulunmaktadır. (Bu konuya ileride döneceğiz.)

Dağıtım şirketleri doğal tekel olduklarından sıkı düzenlemelere ve denetimlere tabi olması gerekmektedir.

Bu konuda devletin iki büyük ağabeyi TEDAŞ ve Enerji Piyasası Düzenleme Kuruludur (EPDK).

Sözleşmelere göre özel dağıtım şirketlerinin yegâne geliri piyasa faaliyetleri ile doğrudan ilişkili olmalıdır.

Dilerim, buraya kadar sistemin işleyişini genel olarak anlatabilmişimdir.

Anlaşıldıysa devam edelim lütfen.

ZAM ÜZERİNE ZAM ALIYORLAR

Doğal tekel olan elektrik dağıtım şirketlerinin dağıtım tarifelerini EPDK belirlemektedir.

Çünkü, tekellerin tarifeleri gereğinin üzerinde artırma kapasiteleri bulunmaktadır.

Değerli İnan Mutlu, X hesabında çok değerli verileri hepimizin kullanımına sunmaktadır.

Son verilerden birisi de elektrik dağıtım tarifelerinin toplam elektrik faturası içerisindeki payıdır.

2022’nin sonunda bu pay % 19,2’dir

Son zamlardan sonra bu oran %75’e çıkmıştır.

Yani artış oranı yaklaşık 4 kattır. Yani % 400.

EPDK, değerli elektrik dağıtım şirketlerini, sistemin diğer aktörlerinden (üreticiler ve TEİAŞ) daha çok seviyor, anladık.

Ama bu nasıl sevgiyse, sadece tarife artırımıyla kalmıyor.

MATRAH BİLDİRMİYORLAR

Gelir İdaresi Başkanlığının, 2024 yılının Haziran ayında Cumhurbaşkanlığına yaptığı sunumda 44 KÖİ şirketinin 37’sinin matrah beyan etmediği belirtiliyor. Yani bu 37 şirket vergi vermiyormuş.

Gazeteci Zuhal Çiloğlan, maddi koşullardaki zorlukları nedeniyle kapatılan Gazete Duvar’da bu gerçeği “Vergi vermiyor, borç ödemiyor: Elektrik şirketleri halkı çarpıyor” başlığıyla haberleştirmişti. (17/7/2024)

Bu KÖİ/elektrik şirketleri bizim elektrik dağıtım şirketleridir.

Ne, alâ!

Zam üstüne zam al, üstüne vergi de ödeme.

Bitmedi.

Dahası var.

DAĞITIM ŞİRKETLERİNE NASIL EKSTRA GELİR YARATILIYOR?

Değerli okur, bu aşamadaki tanığımız Sayıştay.

Sayıştay raporları, bu alt başlıktaki sorumuza çok net cevaplar veriyor.

Dilerseniz, rol çalmadan sözü doğrudan Sayıştay’a vereyim, ama ara ara tercümanlık da yapayım. (Sayıştay 2021 yılı EPDK Denetim Raporu)

Dağıtım şirketleri, dağıtım tarifesini belirlenmesi için bir yatırım bütçesi teklifi sunmakta ve EPDK da bu teklife göre tarifeyi belirlemektedir.

Ancak Sayıştay denetçileri diyor ki “dağıtım şirketleri tarafından hazırlanarak önerilen ve tarife hesaplamasına esas teşkil eden yatırım tavan tekliflerinin EPDK tarafından aynen ya da revize ettirilerek onaylandığı, planlama aşamasında yatırımların EPDK tarafından yönlendirilmediği görülmüştür.”

Bu açıklamaya göre dağıtım tarifelerini, hemen hemen dağıtım şirketlerinin belirlediği söylenebilir. Bu nedenle de kendilerine karşı çok cömert davranmaları anlaşılabilir.

Devam edelim.

Dağıtım şirketleri, EPDK’nın onayladığı yatırımların ihalelerinde danışıklı dövüş/seviş yapıp, ihaleleri kardeş şirketlerine veriyorlarmış.

Buyurun: “Dağıtım şirketlerinin ihalelerine bu şirketleri yöneten ve ayrı birer tüzel kişiliği olan şirketlerin ortak olduğu şirketlerin katılabildiği, ihale sonucunda imzalanan sözleşme bedelinin yatırım tutarını oluşturduğu ve tarife yoluyla en nihayetinde tüketicilerden alındığı dikkate alındığında, rekabet ortamının daha sağlıklı oluşturulmasının elzem olduğu anlaşılmıştır.”

Sayıştay, EPDK’nın elzem olan rekabet ortamının oluşturulması için adım atmasını bekliyor. Bizde bekliyoruz.

Bitmedi.

Yukarıda yatırım ve tesislerin TEDAŞ mülkiyetinde olduğunu belirtmiş ve bu konuya yeniden döneceğim demiştim. Evet şimdi bu konuya dönüyorum.

Sayıştay diyor ki “Mülkiyeti TEDAŞ’a ait olan trafo merkezleri, aydınlatma, nakil direkleri ile diğer taşınmazların, elektrik dağıtım firmaları tarafından İşletme Hakkı Devir Sözleşmesinde düzenlenmeyen kira geliri elde etmek amacıyla kullanıldıkları, elde edilen kira gelirlerinin ise EPDK tarafından çıkarılan Dağıtım Sistemi Gelirlerinin Düzenlenmesi Hakkında Tebliğ ile elektrik dağıtım firmalarına bırakıldığı tespit edilmiştir.”

EPDK, TEDAŞ’ın mülkiyetinde olan tesislerden alınabilecek kira gelirlerini devlet yerine dağıtım şirketlerinin tahsil etmesine karar vermiş.

Dağıtım şirketleri “devletimizden destek üzerine destek alıyorlar” derken ne demek istediğimi anladınız mı?

Bitmedi.

Yine Sayıştay diyor ki “Piyasa faaliyetleri ile doğrudan ilişkili olmayan hiçbir unsura dağıtım tarifesinde yer verilemeyecek olmasına rağmen, araştırma geliştirme (ARGE) harcamalarının dağıtım tarifesinin bir unsuru olarak düzenlendiği anlaşılmıştır.”

Nasıl bir ARGE yapıyorlarsa artık.

2022 yılında kar yağışı nedeniyle Isparta’da elektrikler dört gün kesik aldı.

Bir vatandaşımız donarak öldü. Donarak.

İzmir’de elektrik akımının yağmur suyuna karışması nedeniyle yolda yürüyen iki vatandaşımız can verdi. Yani öldü, öldü.

CHP İzmir Milletvekili ve TBMM İnsan Hakları Komisyonu Üyesi Rıfat Nalbantoğlu, “Elektrik Mühendisleri Odası’nın tespitlerine göre orman yangınlarının 2010 yılında yüzde beşi elektrik kaynaklı iken bu oranın 2025 yılında yüzde 25’e ulaştığına” dikkat çekerek konuyu Meclis gündemine taşıdı. (26/7/2025)

Doğal tekel olan dağıtım şirketleri ARGE ve yatırım yapıyordu, dağıtım tesisleri modern dağıtım hizmetleri veriyordu, TEDAŞ ve EPDK olan biteni denetliyordu.

Ne yani bunların hepsi yalan mıymış?

Değerli okur yine ben çekileyim ve dağıtım özelleştirmeleri zamanında ekonomiyi yöneten Ali Babacan’a sözü bırakayım: "Biz hiç yanlışlar yapmadık mı? Mesela özelleştirdikten sonra tekel olan kuruluşlar var. Mesela gaz dağıtım şirketleri, elektrik dağıtım şirketleri... O kuruluşların özelleştirilmesi, geçmiş muhasebesi yapacak olursak, iyi olmadı." (4/9/2025)

O iyi olmayan dağıtım özelleştirmelerinin bedelini vatandaşlarımız canıyla ve malıyla ödedi.

13 milyar dolarlık elektrik dağıtım özelleştirmelerinin bedelini, ödeye ödeye bitiremedik.

İyi pazarlar.