TCMB ve TÜİK iş birliği ile hazırlanan ve ekonominin nabzını tutan önemli bir gösterge olan Ocak 2026 Sektörel Enflasyon Beklentileri pazartesi günü kamuoyu ile paylaşıldı. Piyasa katılımcılarının 12 ay sonrası enflasyon beklentileri bir önceki aya göre 1,15 puan azalarak yüzde 22,20 ve reel sektörün beklentisinin de 1,90 puan düşüşle yüzde 32,90 olarak gerçekleştiği görüldü. Bu eğilim yatırımcı güveni ve fiyatlama davranışları açısından elbette ki önemli. Hanehalkı beklentisinde ise her ne kadar bir sene önceye göre bir gerileme söz konusu olsa da bir önceki aya göre 1,18 artarak yüzde 52,8 seviyesine ulaştığı izlendi. Benzeri olarak Koç Üniversitesi tarafından yayımlanan Hanehalkı Enflasyon Beklenti Anketi hanehalkının enflasyon beklentilerinde aşağı yönlü bir eğilimin başladığını ve enflasyon beklentisinin yüzde 53’den yüzde 52’ye indiğini gösterse de hala yüzde 50’nin üzerinde kalmaya devam etmesi dikkat çekici.
TCMB ve TÜİK iş birliği ile yapılan çalışma farklı ekonomik aktörlerin enflasyon görünümüne ilişkin yaklaşımlarında belirgin ayrışmalar olduğunu ortaya koyuyor. Bu ayrışma üretim tarafında maliyet baskılarının hafiflediği, finansal piyasalarda da orta vadede bir iyileşme beklentisi oluşmaya başladığı yönünde bir çıkarımı beraberinde getirse de tüketici tarafında enflasyon algısının yüksek ve yapışkanlığının kuvvetli olduğu görülüyor.
Hanehalkının beklentilerindeki bu yapışkanlığın nedenleri
1-Tutmayan enflasyon hedefi,
2- Resmi enflasyon rakamı ile yaşanılan enflasyon arasındaki farklılık,
3-Geçmişteki yüksek enflasyon deneyimi ve
4 Manşet enflasyon seviyesi ve gerçekleşen enflasyondan hane halkı enflasyon beklentilerinde görülen geçişkenlik etkili oluyor. Özellikle gıda, akaryakıt, kira ve eğitim kalemlerindeki fiyat artışları beklentilerin şekillenmesinde belirleyici rol oynarken hanehalkının enflasyon beklentisini daha da yukarı taşıyabiliyor.
Her ne kadar kağıt üzerinde enflasyon düşse de hane halkının enflasyon beklentisi düşmüyor. Hanehalkının bu yüksek enflasyon beklentisi, tüketim eğilimini artırıcı bir unsur olarak mal ve hizmet enflasyonunu da talep üzerinden etkiliyor. Şöyle ki yüksek enflasyon bekleyen hanehalkı, fiyatların daha da artacağı endişesi ile talebi öne çekerek, özellikle dayanıklı tüketimi artırıyor. Bu durum talep kaynaklı fiyat baskısı oluşturarak dezenflasyon politikasını olumsuz yönde etkiliyor. Yani vatandaşın enflasyon beklentisinin kırılamaması dezenflasyon politikasının önemli bir zafiyetini oluşturuyor.
Enflasyon beklentisinin gerek dezenflasyon politikasında gerekse TCMB’nin kararlarında önemli bir unsur olduğu göz önüne alındığında TCMB ve ekonomi yönetiminin hangi ekonomik aktörün enflasyon beklentisini dikkate aldığı da önemli bir noktayı oluşturuyor. Şüphesiz ki tüm ekonomik aktörlerin ekonomik tavrı önemli. Çünkü merkez bankası para politikası kararlarını etkileyen ve aynı zamanda politika kararları ile şekillenen önemli bir unsur olarak ekonomik aktörler yatırım, tüketim ve fiyatlama kararlarını alırken hiç şüphesiz ki enflasyon beklentilerini de dikkate alıyor. Ancak talep üzerinden fiyatların belirlenmesinde doğrudan rolü olan hanehalkının beklentileri enflasyon ile mücadeledeki başarıda çok etkili.
Buna rağmen Sayın Şimşek konuya ilişkin yaptığı değerlendirmede enflasyon beklentilerinde belirgin bir iyileşme olduğu yönünde açıklamada bulundu. Şimşek’in bu ifadesi özellikle piyasa katılımcıları açısından önemli bir mesaj içeriyor. Öte yandan Şimşek hanehalkı enflasyon beklentilerinin, tüm ülkelerde enflasyon gerçekleşmeleri ve eğilimlerinin üzerinde olduğunu, bu durumun Türkiye'ye özgü olmadığını belirtti. Uluslararası karşılaştırmalara bakıldığında, hanehalkının enflasyon beklentilerinin genellikle gerçekleşen enflasyonun ve genel eğilimin üzerinde olduğu biliniyor değerlendirmesinde bulundu.
Ancak bu açıklama ile bir kez daha görüldü ki uygulanmakta olan politikanın sınıfsal bir tercihi var. Haliyle bu yorum ücretliler ve hanehalkının ekonomik aktör olarak önemi dikkate alınmıyor mu? veya yok mu sayılıyor? sorusunu sormayı zorunlu kılıyor.
