Canlılar arasında ayırım yapmayan biri olarak hayvanların dünyası ve “ağaçların gizli yaşamı” her zaman ilgimi çekmiş, onların sessiz hikayeleri beni etkilemiştir. Bu yazıda Melbourne’deki doğal ve kültürel tarih müzesinde gördüğüm, camekanlı özel bir bölmede sergilenen içi doldurulmuş bir atın camdan yapılmış gözlerine bakarken dinlediğim içimi sızlatan öyküsünü paylaşmak istiyorum.

Avustralya’nın en ünlü safkan yarış atı olan Phar Lab (4 Ekim 1926-5 Nisan 1932) Yeni Zelanda’da doğmuş. Adı Tay dilinde “gökyüzü aydınlanması” anlamına geliyormuş. İsmi, Türkçeye “şimşek” diye çevirebiliriz. Melbourne Müzesi’nde gövdesi sergilenirken, iskeleti Yeni Zelanda Müzesi’nde, kalbi ise Canberra’daki Avusturalya Ulusal Müzesi’nde sergileniyormuş. Bu arada kalp deyip geçmeyelim. Ortalama bir atın kalbi 3,2 kilo iken Phar Lap’inki 6,2 kilo imiş. Atların kalbinin normalde insan kalbinden beş kat daha büyük olduğunu düşünürsek, bizim Phar Lap’ın çevresindeki elektromanyetik değişimleri insanlardan ve diğer atlardan daha fazla hissedebilen hassas bir canlı olduğunu belki kavrayabiliriz.

Phar Lap’a ilk göz koyan Harry Telford adında bir yarış atı eğiticisi. Atı satın almaya maddi gücü yetmeyince, Sydney’de yaşayan ve at yarışlarına da yatırım yapan Amerikalı iş insanı David Davis ile bağlantı kuruyor. Davis, Phar Lap’ı çok beğenmediği için atı satın almak yerine, Telford ile şartlı bir ortaklık anlaşması yapıyor. İlerde değişikliklere uğrayan bu ticari ortaklıktan elbette sevgili atımız habersiz!

İLK YARIŞINDA SONUNCU GELİYOR

Phar Lap katıldığı ilk yarışı sonuncu olarak bitirdiği için daha sonraki üç yarışa gönderilmiyor. Fakat bu başarısızlığın ardından, aylardır yarışmamış bir at olarak katıldığı yarışlarda birbiri ardına aldığı birinciliklerle ünleniyor. Hayatı boyunca katıldığı 51 yarışın 37’sini birincilikle kazanıyor. 1930 yılında Dünya Buhranı’nın gölgesinde yapılan Avusturalya’nın ünlü “Merlbourne Cup” adlı yıllık at yarışlarında birinci gelince, Phar Lap umudun sembolü ve adeta bir milli kahraman oluyor. Vazgeçme, yeniden kazanabilirsin!

SON BİRİNCİLİKTEN 16 GÜN SONRA ÖLÜYOR

1932’de, Tijuano - Meksika’da dönemin ünlü bir at yarışına gönderiliyor Phar Lap. Yine birinci geliyor. 16 gün sonra, 5 Nisan 1932’de California’da ölüyor. Ölüm nedeni kesinlik kazanmasa da kanında saptanan yüksek orandaki arsenik yasa dışı bahis oynatan Amerikan mafyasının parmağına işaret ediyor. Atların ortalama ömrünün 25-30 yıl arasında değiştiğini biliyorsak, sizce bu ölüm doğal mı?

BİR FİLM VE MÜZİKALE KONU OLDU

Phar Lab’ın ardından birkaç kitap yazılmış, posta pulları basılmış, 1983’te hakkında bir film ve 2025 yılında bir müzikal yapılmış. Avusturalya, Yeni Zelanda ve ABD’de kimi sokaklara adı verilmiş. Ölümünün 100. yılında Avustralya’nın önemli ulusal figürlerinden biri olarak anılmaya devam ediliyor.

Bu satırları yazarken aklıma kısa bir zaman önce, artık koşamadığı için bir kasaba satılan bizim yarış atımız geldi. Sahi adı neydi?

Meraklısına not: Peter Wohlleben tarafından yazılan Ağaçların Gizli Yaşamı‘nın en son baskısı Nisan 2024 yılında Doğan Kitap’tan çıktı. Bambaşka bir dünyanın kapılarını aralıyor.