Lisans programlarında vakıf üniversitelerinin kontenjandaki payı bu yıl %25’i geçti. Vakıf üniversiteleri kontenjanlarının en az %15’ini burslu öğrencilere ayırmak zorundalar. Bunun yanında, toplumun farklı kesimlerinden öğrenci alabilmek amacıyla vakıf üniversiteleri indirimler yapıyorlar. Örneğin bu yılın vakıf kontenjanlarının üçte ikisinden fazlası %50 indirimli kategoride. Peki vakıfların %50 indirimli ücretleri ne kadar erişilebilir ve bu ücretler zaman içinde nasıl değişti?

Çalışma tasarımı

Bu küçük çalışma için son beş yılın Hukuk Fakültesi %50 indirimli (KDV dahil peşin) ücretlerini kullandım. Çalışmada 3 üniversitenin ortalamasını aldım. Bu 3 üniversite en pahalı üniversiteler olmamakla birlikte, eski, köklü ve büyük İstanbul üniversiteleri. Amacım sektör bazında bir saptama yapmak olduğundan üniversitelerin adını vermiyorum.

%50 indirimli ücretler

Aşağıdaki tabloda %50 indirimli ücretleri, bu ücretlerin yıldan yıla artış oranlarını görüyorsunuz. Erişilebilirlik ölçüsü olarak asgari ücreti ve dolar kurunu kullandım. Bir yıllık ücreti peşin ödeyebilmek için kaç yıllık asgari ücret gerektiğini hesapladım. Ayrıca bir yıllık peşin ücret ile kaç dolar alınabileceğini de hesapladım.

2026-27 zammı

Bilindiği üzere YÖK kayıtlı öğrenciler için yapılacak zammı %25 ile kısıtladı. Fakat birçok ekonomist gerçek enflasyonun bunun üzerinde olduğu iddia ediyor. Dolayısıyla geçmişte olduğu gibi bu yıl da üniversiteler yeni kaydolacak öğrenciler için daha yüksek bir zam yaptı.

Erişilebilirlik

Görüldüğü gibi sadece 5 yılda vakıf üniversitelerinin %50 indirimli kategorisi 1,1 asgari ücretten 2,7 asgari ücrete çıkmış! Örneğin sekiz asgari ücret kazanan bir aile için üniversite ücreti 2022’de toplam gelirlerinin %13’ü iken, 2026’da %34’üne çıkmış. Bence artık vakıfların %50 indirimli kategorisi orta sınıf için erişilebilir değil. Eğitimde fırsat eşitliği erozyonu özellikle son yıllarda maalesef çok hızlandı. Bunun nedeni yüksek enflasyon ve enflasyona ayak uyduramayan ücretler.

Dolar cinsinden

2022-23 yılında %50 indirimli vakıf ücretleri 4.000 dolar civarında iken bu yıl (yani sadece 4 yıl içinde) bu ücret neredeyse 5 misli artarak 19.000 doları geçti! Bunun bir nedeni doların baskılanıyor olması. Fakat dolar 47,5 değil de 60 TL bile olsaydı, bu yılın yeni kayıt ücreti 15.000 doları geçecekti! Diğer bir neden ise (gerçekçi olmayan enflasyon rakamlarına endeksli) kayıtlı öğrencilere uygulanan ücret artışı kısıtlamaları. Bunun sonucu olarak yeni öğrenciler kayıtlı öğrencileri dolaylı olarak desteklemek zorunda kalıyor. Yeni kaydolacak öğrencilerden istenen ücretler ise birçok Avrupa üniversite (hatta bazı Kuzey Amerika) ücretlerini aşmış durumda. Bu da öğrencilerin yurt dışına gidişini hızlandırıyor.

Sonuç

Yüksek enflasyon yaşam biçimimizi her yönden olumsuz etkiliyor. Aileler çocuklarına daha iyi bir gelecek sunabilmek için hiçbir fedakarlıktan kaçınmıyorlar. Fakat ülkedeki vakıf üniversitelerinin %50 indirimli kategorileri bile birçok ailenin ödeme gücünü aşmış durumda. Bunun sonucu olarak vakıf üniversitelerinde boşluklar artabilir. Ekonomide çözüm enflasyonun kontrol altına alınmasından geçiyor. Eğitimde çözüm ise teknolojinin daha etkin kullanımı ile eğitim maliyetlerinin radikal olarak düşürülmesinde.